Azərbaycan vətənim deyən hər kəsindir

01.02.2012 03:41

Qədim yurd yerimiz, gözəlliklər məskəni, Ana Vətən Azərbaycan - bu ölkədə tarixən yaşayan, bu yerləri özünə əzəli məskən sayan hər bir kəsin məmləkətidir. Ana Vətən Azərbaycan qədimliyi və müasirliyi ilə vəhdətdə birləşdirən doğma yurd yerimizdir. Bu vətəndə yeganə vətən Azərbaycan vardır. Bu məmləkət hər kəsin birgə, qardaşlıq və dinc şəraitdə yaşayacağı tək diyardır. Bu yerlərin bərəkəti, ruzisi, təbii sərvətləri hər kəs üçün bərabər və eynidir. Bir sözlə, Azərbaycan bütün millətləri bir yumruq altında birləşdirən sivil Azərbaycan xalqının əzəli Ana Vətənidir.
Azərbaycanda tarixən Azərbaycan türkləri ilə bərabər, ləzgilər, ruslar, talışlar, avarlar, ahısqalılar, tatarlar, saxurlar, inqloylar, kürdlər, tatlar, yəhudilər, udinlər, almanlar, osetinlər (alanlar), polyaklar, assuriyalılar, yunanlar, qaraçılar, xınalıqlar və bu kimi digər azsaylı millətlər dinc şəraitdə yaşamışdır. Bu mövcud proses müxtəlif tarixi mərhələlərdə və real tarixi şəraitlə əlaqədar olaraq baş vermişdir. Ölkəmizdə bu prosesin daha qabarıq təzahürü Albaniya sivilizasiyasının sonu, Ərəb xəlifələrinin dünya hökmranlığı və digər türkoğluların ölkəmizə kütləvi axını ilə gerçəkləşmişdir.
Azərbaycan türkləri “Azərbaycan” adlı məmləkətdə tarixən yaşamış, əzəli və xalqıdır. Müxtəlif etno - siyasi dəyişikliklərə məruz qalmasına baxmayaraq, bu günki dönəmədək sivil xalqımız uğurla formalaşma prosesini tam başa çatdırmışdır. Albanların varisi sayılan Azərbaycan türkləri yadellilərin etno - siyasi təzyiqi üzündən öz mənəvi - milli mədəni irsindən və yazı - əlifba mədəniyyətindən qismən də olsa zorla kənarlaşdırılmışdır. Daim öz mədəni - mənəvi irsinə sadiq Azərbaycan xalqı tarixin amansız sınaqlarına sinə gərərək öz milli birliyini qoruyub saxlamağı bacarmışdır. Ən əsası isə tarix bu gerçəkliyi yekdilliklə sübuta yetirmişdir.
Ləzgilər, avarlar, udinlər, saxurlar, xınalıqlar Qafqaz əsilli millətlər olub, Azərbaycan ərazisində tarixən mövcud olmuş etnoslardır. Albaniya məmləkətinin mövcudluğu dönəmində bu etnoslar şimal torpaqlarımızda tarixən yaşamış, bu yerləri özlərinə əzəli vətən seçmişlər. Ləzgilər həmçinin Dağıstan məmləkətində də yaşamaqla bu iki döğma məmləkətin bir - birinə daha da yaxınlaşmasında əsas olmuşlar. Qafqaz əsilli ləzgilər Azərbaycanın şimal torpaqlarında, xüsusən də, Qusar, Quba, Xaçmaz, Xudat və qismən də Qəbələ, Şabran, Siyəzən yaşayış məskənlərində məskunlaşmışlar. Ləzgilər Azərbaycanın etno - siyasi və milli - mənəvi tarixində mühüm və həlldici rola malik millətlərindən biri olmuşdur.
Saxurlar, udinlər, xınalıqlar kimi etnoslar da Azərbaycan ərazisində tarixən məskunlaşan və Albaniya sivilizasyasının etno - siyasi irsini tam əsasda səciyyələndirən mlli azlıqlardır. Bu millətlər hələ Albaniya dövləti dönəmindən bu məmləkətdə yaşayan 26 tayfadan eyni saylı etnosları təşkil etmişlər. Bu etnoslar Qafqaz əsilli hesab olunmaqla bərabər, türkçülük irsinə daha yaxındırlar. Saxurlar, udinlər və xınalıqlar Azərbaycan dövlətinin şimalında, xüsusən də, Quba - Xaçmaz regionunda məskunlaşmışlar. Bu baxımdan, avarları da bu sırada, xüsusən, qeyd etmək vacibdir. Şimaldan tarixən Azərbaycan torpaqlarına axın edən bu etnoslar türksoylu olub, bu çərçivədə Azərbaycan türkləri ilə bərabər tam formalaşma prosesi keçmişlər. Avarların əksəriyyəti indiki vaxtda belə tarixən olduğu kimi özlərini türksoylu hesab edir, hətta bununla qətiyyətlə fəxr edirlər. Avarlar Azərbaycan dövləti ərazisində xüsusən də şimal - qərb torpaqlarında Balakən və Zaqatala rayonlarında, həmçinin, Qax və qismən də, Oğuz və Qəbələ rayonu ərazisində yaşamaqdadırlar.
Talışlar, kürdlər və tatlar da tarixən Azərbaycan məmləkəti ərazisində mövcud olmuş etnoslardır. Hələ Sasanilər sülaləsinin İran və Azərbaycandakı hökmranlıqları dönəmində bu strateji önəm daşıyan torpaqlarda özlərinə etno - siyasi dayaq yaratmaq məqsədilə bu yerlərə yüzlərlə fars mənşəli talış və tat əhalisi köçürülmüşdür. Talışlar və tatlar farsəsilli olmalarına baxmayaraq, Azərbaycna xalqının tam formalaşmasında həlledici rol oynamışlar. Talışlar Azərbaycan dövlətinin cənub bölgəsində kompakt halda Lənkəran, Lerik, Yardımlı, Masallı və qismən də, Astara və Cəlilabad rayonları ərazisində məskunlaşmışlar. Tatlar isə Azərbaycanın mərkəzi regionlarında, xüsusən də, Xızı və Şirvan regionlarında məskunlaşmışlar.
Ruslar, ukraynalılar, yunanlar, almanlar, ermənilər, Ahısqa türkləri, yəhudilər, polyaklar, osetinlər (alanlar), tatarlar, gürcülər (inqloylar) və belaruslar Azərbaycan ərazisinə Çar Rusiyasının hökmranlığı dönəmində köçürülmüşdür. Çar Rusiyasının mərkəzi hökümətinin bu milli siyasəti həyata keçirməkdə əsas məqsədi bu yerlərdə etno - siyasi tarazlığı pozmaq, zorla xristianlaşdırma siyasətini gerçəkləşdirmək, öz dövlət mövqeyini gücləndirmək və dayaq yaratmaq idi. XX əsrin əvvəllərində Çar hökuməti yüzlərlə alman, yunan, erməni, ukrayn və belarus ailələrini Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində yerləşdirmişdir. Ancaq İkinci Dünya müharibəsi illərində bu millətlərin böyük əksəriyyəti Azərbaycan məmləkətini tərk etdilər. Bu millətlərdən yalnız ermənilər ölkəmizdə kök salmaqla Azərbaycanın, xüsusən, qərb torpaqlarında kütləvi şəkildə məskunlaşmışlar. Yəhudilər Azərbaycanın şimal bölgəsində məskunlaşmaqla xüsusi etnos kimi “dağ yəhudiləri” adlanmış və regionun inkişafında vacib rol oynamağa başlamışlar. Tatarlar və alanlar, həmçinin, Gürcülər Azərbaycan türkləri ilə qarışaraq vahid Azərbaycan xalqının təşkilində səciyyələnmişlər. Gürcülər də Çar Rusiyasının hökmranlığı dönəmində Gürcüstan - İmeretiya quberniyasının təşkili ilə Azərbaycanın şimal - qərb torpaqlarında məskunlaşmış və Azərbaycan türkləri ilə qarışaraq bir çoxları islamı qəbul etmiş və “inqloy” etnosu kimi səciyyələnmişlər. Ahısqa türkləri isə ikinci dünya savaşından sonra Sovet hakimiyyətinin başında duran Stalinin xüsusi qərarı ilə minlərlə əhalisi Azərbaycanın Kür - Araz ovalığına və Mərkəzi Asiyaya zorla köçürülmüşlər. Ruslar isə hazırda da Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində yaşamaqdadırlar. Hətta Azərbaycan məmləkətinin müxtəlif bölgələrində bir xeyli rus kəndləri mövcuddur.
Assuriyalılar və qaraçılar isə müxtəlif vaxtlarda Azərbaycana pənah gətirərək bu yerlərdə müvəqqəti məskunlaşmışlar. Assuriyalılar Azərbaycan dövləti ərazsinə İraqdan pənah gətirmişlər. Qaraçılara demək olar ki, Azərbaycan məmləkətinin müxtəlif bölgələrində rast gəlinir. Küçə həyatı yaşayan bu etnoslar milli ənənələrinə uyğun həyat tərzi keçirirlər və sərhəd tanımayaraq bütün dünyanı özlərinə vətən hesab edirlər.
Dilindən, dinindən, milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq Azərbaycan məmləkəti bu yerlərdə yaşayan, bu yerləri özünə Vətən hesab edən bütün millətlərin ölkəsidir. Bu məsələ hətta Azərbaycan dövlətinin Ana qanunu sayılan Konusitutiyasında da xüsusi vurğulanır. Bu bütün sivil və hüquqi dövlətlərə xas olan ən mühüm əsasnamədir. Azərbaycan - bu ölkədə yaşayan millətlərin bütöv bir diyarıdır. Bir sözlə, Azərbaycan məmləkəti bu yerləri Vətən sayan hər kəsindir. Tanrı, Vahid Azərbaycan xalqına yar olsun. Amin!.
Orxan Usubaliyev

Dövlət Tarix
Arxivinin aparıcı
arxeoqrafı






Bu xəbər 76 dəfə oxunmuşdur.


Paylaş


REKLAMLAR


















Təqvim


HAVA



MƏZƏNNƏ



ÜNVAN


Bütöv Azərbaycan qəzeti 2008-2011

Bakı şəhəri, mətbuat prospekti 529 məhəllə
"Azərbaycan" nəşriyyatı 2-ci mərtəbə.

Baş Redaktor:
Tamxil Ziyəddinoğlu

Redaktor:
İlham Məmmədli

Təsisçi:
Tamxil Ziyəddinoğlu



SAYĞAC