Azərbaycan vətənim deyən hər kəsindir
01.02.2012 03:41
Azərbaycanda tarixən Azərbaycan türkləri ilə bərabər, ləzgilər, ruslar, talışlar, avarlar, ahısqalılar, tatarlar, saxurlar, inqloylar, kürdlər, tatlar, yəhudilər, udinlər, almanlar, osetinlər (alanlar), polyaklar, assuriyalılar, yunanlar, qaraçılar, xınalıqlar və bu kimi digər azsaylı millətlər dinc şəraitdə yaşamışdır. Bu mövcud proses müxtəlif tarixi mərhələlərdə və real tarixi şəraitlə əlaqədar olaraq baş vermişdir. Ölkəmizdə bu prosesin daha qabarıq təzahürü Albaniya sivilizasiyasının sonu, Ərəb xəlifələrinin dünya hökmranlığı və digər türkoğluların ölkəmizə kütləvi axını ilə gerçəkləşmişdir.
Azərbaycan türkləri “Azərbaycan” adlı məmləkətdə tarixən yaşamış, əzəli və xalqıdır. Müxtəlif etno - siyasi dəyişikliklərə məruz qalmasına baxmayaraq, bu günki dönəmədək sivil xalqımız uğurla formalaşma prosesini tam başa çatdırmışdır. Albanların varisi sayılan Azərbaycan türkləri yadellilərin etno - siyasi təzyiqi üzündən öz mənəvi - milli mədəni irsindən və yazı - əlifba mədəniyyətindən qismən də olsa zorla kənarlaşdırılmışdır. Daim öz mədəni - mənəvi irsinə sadiq Azərbaycan xalqı tarixin amansız sınaqlarına sinə gərərək öz milli birliyini qoruyub saxlamağı bacarmışdır. Ən əsası isə tarix bu gerçəkliyi yekdilliklə sübuta yetirmişdir.
Ləzgilər, avarlar, udinlər, saxurlar, xınalıqlar Qafqaz əsilli millətlər olub, Azərbaycan ərazisində tarixən mövcud olmuş etnoslardır. Albaniya məmləkətinin mövcudluğu dönəmində bu etnoslar şimal torpaqlarımızda tarixən yaşamış, bu yerləri özlərinə əzəli vətən seçmişlər. Ləzgilər həmçinin Dağıstan məmləkətində də yaşamaqla bu iki döğma məmləkətin bir - birinə daha da yaxınlaşmasında əsas olmuşlar. Qafqaz əsilli ləzgilər Azərbaycanın şimal torpaqlarında, xüsusən də, Qusar, Quba, Xaçmaz, Xudat və qismən də Qəbələ, Şabran, Siyəzən yaşayış məskənlərində məskunlaşmışlar. Ləzgilər Azərbaycanın etno - siyasi və milli - mənəvi tarixində mühüm və həlldici rola malik millətlərindən biri olmuşdur.
Saxurlar, udinlər, xınalıqlar kimi etnoslar da Azərbaycan ərazisində tarixən məskunlaşan və Albaniya sivilizasyasının etno - siyasi irsini tam əsasda səciyyələndirən mlli azlıqlardır. Bu millətlər hələ Albaniya dövləti dönəmindən bu məmləkətdə yaşayan 26 tayfadan eyni saylı etnosları təşkil etmişlər. Bu etnoslar Qafqaz əsilli hesab olunmaqla bərabər, türkçülük irsinə daha yaxındırlar. Saxurlar, udinlər və xınalıqlar Azərbaycan dövlətinin şimalında, xüsusən də, Quba - Xaçmaz regionunda məskunlaşmışlar. Bu baxımdan, avarları da bu sırada, xüsusən, qeyd etmək vacibdir. Şimaldan tarixən Azərbaycan torpaqlarına axın edən bu etnoslar türksoylu olub, bu çərçivədə Azərbaycan türkləri ilə bərabər tam formalaşma prosesi keçmişlər. Avarların əksəriyyəti indiki vaxtda belə tarixən olduğu kimi özlərini türksoylu hesab edir, hətta bununla qətiyyətlə fəxr edirlər. Avarlar Azərbaycan dövləti ərazisində xüsusən də şimal - qərb torpaqlarında Balakən və Zaqatala rayonlarında, həmçinin, Qax və qismən də, Oğuz və Qəbələ rayonu ərazisində yaşamaqdadırlar.
Talışlar, kürdlər və tatlar da tarixən Azərbaycan məmləkəti ərazisində mövcud olmuş etnoslardır. Hələ Sasanilər sülaləsinin İran və Azərbaycandakı hökmranlıqları dönəmində bu strateji önəm daşıyan torpaqlarda özlərinə etno - siyasi dayaq yaratmaq məqsədilə bu yerlərə yüzlərlə fars mənşəli talış və tat əhalisi köçürülmüşdür. Talışlar və tatlar farsəsilli olmalarına baxmayaraq, Azərbaycna xalqının tam formalaşmasında həlledici rol oynamışlar. Talışlar Azərbaycan dövlətinin cənub bölgəsində kompakt halda Lənkəran, Lerik, Yardımlı, Masallı və qismən də, Astara və Cəlilabad rayonları ərazisində məskunlaşmışlar. Tatlar isə Azərbaycanın mərkəzi regionlarında, xüsusən də, Xızı və Şirvan regionlarında məskunlaşmışlar.
Ruslar, ukraynalılar, yunanlar, almanlar, ermənilər, Ahısqa türkləri, yəhudilər, polyaklar, osetinlər (alanlar), tatarlar, gürcülər (inqloylar) və belaruslar Azərbaycan ərazisinə Çar Rusiyasının hökmranlığı dönəmində köçürülmüşdür. Çar Rusiyasının mərkəzi hökümətinin bu milli siyasəti həyata keçirməkdə əsas məqsədi bu yerlərdə etno - siyasi tarazlığı pozmaq, zorla xristianlaşdırma siyasətini gerçəkləşdirmək, öz dövlət mövqeyini gücləndirmək və dayaq yaratmaq idi. XX əsrin əvvəllərində Çar hökuməti yüzlərlə alman, yunan, erməni, ukrayn və belarus ailələrini Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində yerləşdirmişdir. Ancaq İkinci Dünya müharibəsi illərində bu millətlərin böyük əksəriyyəti Azərbaycan məmləkətini tərk etdilər. Bu millətlərdən yalnız ermənilər ölkəmizdə kök salmaqla Azərbaycanın, xüsusən, qərb torpaqlarında kütləvi şəkildə məskunlaşmışlar. Yəhudilər Azərbaycanın şimal bölgəsində məskunlaşmaqla xüsusi etnos kimi “dağ yəhudiləri” adlanmış və regionun inkişafında vacib rol oynamağa başlamışlar. Tatarlar və alanlar, həmçinin, Gürcülər Azərbaycan türkləri ilə qarışaraq vahid Azərbaycan xalqının təşkilində səciyyələnmişlər. Gürcülər də Çar Rusiyasının hökmranlığı dönəmində Gürcüstan - İmeretiya quberniyasının təşkili ilə Azərbaycanın şimal - qərb torpaqlarında məskunlaşmış və Azərbaycan türkləri ilə qarışaraq bir çoxları islamı qəbul etmiş və “inqloy” etnosu kimi səciyyələnmişlər. Ahısqa türkləri isə ikinci dünya savaşından sonra Sovet hakimiyyətinin başında duran Stalinin xüsusi qərarı ilə minlərlə əhalisi Azərbaycanın Kür - Araz ovalığına və Mərkəzi Asiyaya zorla köçürülmüşlər. Ruslar isə hazırda da Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində yaşamaqdadırlar. Hətta Azərbaycan məmləkətinin müxtəlif bölgələrində bir xeyli rus kəndləri mövcuddur.
Assuriyalılar və qaraçılar isə müxtəlif vaxtlarda Azərbaycana pənah gətirərək bu yerlərdə müvəqqəti məskunlaşmışlar. Assuriyalılar Azərbaycan dövləti ərazsinə İraqdan pənah gətirmişlər. Qaraçılara demək olar ki, Azərbaycan məmləkətinin müxtəlif bölgələrində rast gəlinir. Küçə həyatı yaşayan bu etnoslar milli ənənələrinə uyğun həyat tərzi keçirirlər və sərhəd tanımayaraq bütün dünyanı özlərinə vətən hesab edirlər.
Dilindən, dinindən, milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq Azərbaycan məmləkəti bu yerlərdə yaşayan, bu yerləri özünə Vətən hesab edən bütün millətlərin ölkəsidir. Bu məsələ hətta Azərbaycan dövlətinin Ana qanunu sayılan Konusitutiyasında da xüsusi vurğulanır. Bu bütün sivil və hüquqi dövlətlərə xas olan ən mühüm əsasnamədir. Azərbaycan - bu ölkədə yaşayan millətlərin bütöv bir diyarıdır. Bir sözlə, Azərbaycan məmləkəti bu yerləri Vətən sayan hər kəsindir. Tanrı, Vahid Azərbaycan xalqına yar olsun. Amin!.
Orxan Usubaliyev
Dövlət Tarix
Arxivinin aparıcı
arxeoqrafı
Bu xəbər 76 dəfə oxunmuşdur.
XƏBƏR LENTİ
03:06
02:52
02:46
Azərbaycanlılar İran səfirliyinin qarşısında aksiya keçirəcəklər
02:39
Xocalıda nə qədər insanımız qırılıb
04:19
Fətullah gülən kimdir?
04:45
Moskvada azərbaycanlı qadının dəhşətli intiharı
04:37
“Amerika-İran münasibətlərində Güney Azərbaycanın yeri”
04:17
"Gül Dəftəri"nin təqdimat mərasimi keçirilib.
13:13
Bu gün səhər saatlarında Binəqədi rayon Sulutəpə qəsəbəsində qəsəbə sakinlərinin aksiyası keçirilib
13:19
Məhkəmədə dava düşdü, bir nəfər bıçaqlandı
13:12
“Amnesty İnternational” Fransaya xəbərdarlıq etdi
13:00
Türkiyədən sərt bəyanat
12:53
“Gül dəftəri”nin təqdimat mərasimi keçiriləcək
03:52
Ruhumuz bizi ölməyə qoymadı
03:31
“ Tökülən qanlar yerdə qalmaz!”
11:43
“Barselona”, “Barselona”, yenə “Barselona”
11:38
“Panionios” Araz Abdullayevi təqdim etdi
02:36
Arif Əliyev anılıb
05:51
Zirvələrə yaraşan xanım
05:00
VİDEO
TTT
KÖŞƏ YAZILARI
SAYT XƏBƏRLƏRİ
Sevil Əsədova: “Siqaretin tək-tək satılması düzgün sayılmasa da, Azərbaycanda buna əməl edilmir”
“Dünyanın bir çox ölkələrində, o cümlədən Avropa ölkələrində Tütünlə Mübarizə üzrə Çərçivə Konvensiyasına tam əməl edilm
Azərbaycan paytaxtında avtomobil təmiri sexində güclü partlayış olub, ölən və yaralanan var
Bakıda avtomobil təmiri sexində güclü partlayış olub. Bu barədə APA-ya Xəzər Rayon Polis İdarəsindən bildirilib.
Hadisə
REKLAMLAR
ƏN ÇOX OXUNANLAR
Təqvim
ÜNVAN
Bütöv Azərbaycan qəzeti 2008-2011
Bakı şəhəri, mətbuat prospekti 529 məhəllə
"Azərbaycan" nəşriyyatı 2-ci mərtəbə.
Baş Redaktor:
Tamxil Ziyəddinoğlu
Redaktor:
İlham Məmmədli
Təsisçi:
Tamxil Ziyəddinoğlu
Bakı şəhəri, mətbuat prospekti 529 məhəllə
"Azərbaycan" nəşriyyatı 2-ci mərtəbə.
Baş Redaktor:
Tamxil Ziyəddinoğlu
Redaktor:
İlham Məmmədli
Təsisçi:
Tamxil Ziyəddinoğlu
SAYĞAC
