Sədaqətli dost,

dəyərli qələm sahibi

Zaman axıb gedir, aylar ayları, illər illəri əvəz edir. Lakin elə dostluqlar, elə insan münasibətləri var ki, illərin sınağından keçərək daha da möhkəmlənir, saflaşır və nəsillərə örnək olacaq bir mənəvi dəyərə çevrilir. Bu gün haqqında böyük qürur və ehtiramla söz açmaq istədiyim insan – ömrünün müdriklik çağını, 65 illik yubileyini qeyd edən əziz tələbə yoldaşım, dəyərli publisist və sadiq dostum Hüseyn Məmmədovdur (Hüseyn İsaoğlu). Bizim Hüseynlə ilk tanışlığımız ötən əsrin unudulmaz illərinə – hər ikimizin gənclik xəyalları ilə yaşayıb, ali təhsil almaq amalı ilə sənədlərimizi o zamankı Azərbaycan Pedaqoji İnstitutuna (APİ) təqdim etdiyimiz günə təsadüf edir. Mən Əzimzadə adına rəssamlıq texnikumunu bitirmişdim, Qubanın Afurca kəndində rəsm-rəsmxət müəllimi işləyirdim. Yaşca Hüseyndən 6-7 yaş böyük olsam da, içimdəki elm, təhsil eşqi məni paytaxta gətirmişdi. Sənəd növbəsində dayandığımız zaman gələcək dostumla həmsöhbət olduq. O, Gədəbəydən olduğunu, Bakıda zavodda fəhlə işlədiyini bildirdi.
Hüseyn bir neçə il idi ki, imtahan versə də, xarici dil səddini keçə bilmədiyi üçün qəbul ola bilmirdi. Mənim orta məktəbdə xarici dil keçmədiyimi öyrənəndə, mənə bu statusda olanların həmin imtahandan azad olduğunu bildirdi. Bu məlumat mənim üçün böyük bir sevinc və ümid oldu.İmtahan günləri həm həyəcanlı, həm də unudulmaz idi. Hüseynlə imtahanlara birgə gedir, auditoriyadan çıxanda bir-birimizi intizarla gözləyir, uğurlarımızı, sevinclərimizi uşaq səmimiyyəti ilə bölüşürdük. Nəhayət, hər ikimiz istədiyimizə nail olduq: APİ-nin filologiya fakültəsinə qəbul olunduq.
Beş illik tələbəlik həyatımız eyni qrupda, çiyin-çiyinə keçdi.Hüseynin qələmə, söz sənətinə olan bağlılığı elə tələbəlik illərindən özünü büruzə verirdi. O, hələ gənc yaşlarından fəal yaradıcılıqla məşğul olurdu. Onun imzası tez-tez "Azərbaycan gəncləri", "Bakı" və institutumuzun "Gənc müəllim" qəzetlərinin səhifələrində görünürdü. Yazdığı hər bir məqalədə gələcəyin böyük publisistinin ayaq səsləri duyulurdu. İnstitutu bitirdikdən sonra hərəmiz bir tərəfə dağılışsaq da, qəlblərimiz ayrılmadı, dostluğumuz eyni bağla davam etdi.Sonrakı illərdə mən Hüseyn müəllimin mətbuatda işıq üzü görən hər bir yazısını böyük həvəs və maraqla izləyirdim. Məktəbdə, müəllimlər otağında boş vaxt tapan kimi qəzetləri vərəqləyir, onun məqalələrini iş yoldaşlarıma fəxrlə göstərərək: "Bu dərin məzmunlu yazının müəllifi mənim tələbə yoldaşımdır!" – deyirdim. Bu, sadəcə bir dostun uğuruna sevinmək deyil, həm də onun istedadına olan sonsuz ehtiramın ifadəsi idi.
Bizim dostluğumuz təkcə rəsmi münasibətlərlə məhdudlaşmadı, ailəvi yaxınlığa çevrildi. Hüseyn İsaoğlu hər il yay aylarında ailəsi ilə birlikdə bizim kəndə gələr, qonağımız olardı. Kəndimizin təmiz havasında, doğma ocağımızda keçən o günlər unudulmazdır. Rəhmətlik atam Şamil kişi Hüseynin insanlığına, mənəviyyatına o qədər bələd olmuşdu ki, həmişə deyərdi: "Mən Hüseyn müəllimi öz oğlanlarımdan ayırmıram. O, çox yaxşı, nəcib insandır. Sizin bu təmənnasız dostluğunuza əhsən deyirəm!"
Zaman keçdi, övladlarımız böyüdü və taleyin xoş bir təsadüfü, bəlkə də dostluğumuzun müqəddəsliyi sayəsində bu bağlar daha da dərinləşdi. Biz dostluqdan qohumluğa – qudalığa addım atdıq. Hüseyn müəllimin gözəl, tərbiyəli qızını oğlum üçün gəlin gətirdim. Beləliklə, gənclik illərində təməli qoyulan dostluq körpüsü böyük bir ailə birliyinə çevrildi, daha da möhkəmləndi.
Mən Hüseyn İsaoğlunun yaradıcılığına çox yaxından bələd olan bir insanam. Deyə bilərəm ki, onun qələmindən çıxan kitabların, publisistik məqalələrin ilk oxucularından biri mən olmuşam. Onun əsərləri bugünkü həyatın reallıqlarını, cəmiyyətin nəbzini tutan, insanı düşünməyə və doğruya səsləyən qiymətli sənət nümunələridir. Hüseyn yazılarında heç vaxt həqiqətdən qaçmır, cəmiyyəti düşündürən ağrılı və aktual mövzuları özünəməxsus ustalıqla işıqlandırır.
Bu gün bütöv bir ömrün salnaməsi olan 65 illik yubiley ərəfəsindəyik. Yarım əsrə yaxın bir dövrü əhatə edən sadiq tələbə yoldaşım, dəyərli qudam, sözün əsl mənasında böyük İnsan və ziyalı olan Hüseyn müəllimi bu şərəfli yubileyi münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm!
Sənə uca Tanrıdan uzun ömür, möhkəm cansağlığı və yaradıcılıq yolunda yeni-yeni uğurlar arzulayıram, əziz dostum! Qələmin həmişə iti, sözün kəsərli olsun! 65 illik yubileyin mübarək!

Dərin hörmət və sevgilərlə,Tələbə
yoldaşın və qudan Abid Şamiloğlu (Abidov)

Sayğıdəyər ziyalımızı

təbrik edirik!

Bu gün Zəngəzur mahalının sayılıb seçilən ziyalısı, uşaqları əzizləyib sevən, əksəriyyət böyüklərin özünə ağsaqqal bildiyi, Şəhərçik Qəsəbə İcmasının sədri Qafil Əliyevin doğum günü, 75 illik yubileyi günüdür. Qafil müəllimlə şəxsi tanışlığımız 30 ilə yaxındır. Düşünürəm ki, onu xüsusi təqdim etməyə ehtiyac yoxdur. Çünki hələ Qərbi Azərbaycan icması formalaşmadan əvvəl Qafil müəllim camaatımızın birliyinin təmin olunması üçün çox səy göstərib. Bu məqsədlə rayonun tanınmış adamlarını dönə-dönə bir yerə yığıb. Fədakarlıq göstərib, bəzən xərcə düşüb, amma bu nəcib, səbr, təmkin tələb edən işindən əl çəkməyib.
Xatırlatmaq yerinə düşər ki, birliyimizin sevdalısı 2019-cu ilin oktyabrında mahalımızın ziyalılarının təntənəli görüşünü təşkil etmək üçün dəvətnamələr çap elətdirmişdir. Tədbirin keçirilməsi üçün yer behləmişdi. Amma qeyri- müəyyən maneələr göstərildi. Beləliklə icmamızın formalaşması axsamağa başladı.
Hörmətli Qafil müəllim, siz təkcə bununla deyil, bütün nəcib işlərinizlə, xeyirxahlığınızla, səmimiyyətinizlə, humanistliyiniz və alicənablığınızla könüllərdə taxt qurmusunuz. Sizə sayğı və sevgimiz sonsuzdur.
Əzizimiz Qafil müəllim, sizi “Bütöv Azərbaycan Media Qrupu” adından təbrik edirik, sağlam- uzun ömür arzulayırıq.
Hörmətlə: Tamxil Ziyəddinoğlu,
Qərbi Azərbaycan Ziyalılar Şurasının üzvü

Tələbəlik illərindən

başlayan ömür yolu

Zaman axıb gedir, lakin insan həyatında elə izlər, elə dostluqlar buraxır ki, illər keçsə də, onların dəyəri zərrə qədər də azalmır. Bu il oktyabrın 16-da tanınmış qələm sahibi, gözəl ziyalı və vəfalı dost Hüseyn İsaoğlunun 65 illik yubileyi tamam olur. Bu əlamətdar gün münasibətilə onun tələbə yoldaşı, Qarabağ müharibəsi veteranı kimi ürək sözlərimi və xatirələrim əsasında qələmə aldığım bu yazı, əslində, bir ömrün şərəfli və örnək olası məqamlarından bəhs edir.
Hüseyn müəllimlə yollarımız 1983-cü ildə, o zamankı Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsində kəsişdi. Biz beş il bir yerdə, eyni fakültədə tələbə yoldaşı olduq. Hüseyn müəllim birinci axında (potokda), mən isə hazırlıq kursundan gələnlərin təhsil aldığı və digər qruplardan bir il artıq oxuyan ikinci axının dördüncü qrupunda təhsil alırdım. Həmin illərdən Hüseyn müəllimi sakit təbiətli, mədəni və mehriban bir gənc kimi xatırlayıram. İnstitutun çayxanasında oturub çay içə-içə imtahanlara hazırlaşmağımız, bir-birimizi sorğu-sual etməyimiz dünənki kimi yadımdadır. Gənclik illərimiz həm də ictimai fəallıq dövrü idi. Mən rayon Komsomol komitəsində şöbə müdiri və rayon Həmkarlar ittifaqının sədri vəzifələrində çalışdığım vaxtlarda Hüseyn müəllim Bakı Qənnadı fabrikində Komsomol komitəsinin sədri kimi məsuliyyətli bir vəzifəni daşıyırdı.
1988-ci ildə institutu bitirdikdən sonra hər birimiz öz işimizin arxasınca getdik. Lakin 1989-cu ildə mənfur qonşularımızın torpaq iddiaları, Zəngəzur mahalının mühasirəyə alınması, Qubadlı, Zəngilan, Laçın və Şuşaya edilən hücumlar hər bir vətənpərvər azərbaycanlı kimi məni də silaha sarılmağa məcbur etdi. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Əliyar Əliyevin batalyonunda döyüşlərə qatıldım. O qanlı-qadalı, çətin müharibə illərindən sonra tələbə yoldaşlarımın demək olar ki, heç biri ilə əlaqə saxlaya bilməmişdim. Taleyin qismətindən 1995-ci ildə "28 May" metrosunun yaxınlığında Hüseyn müəllimlə qarşılaşdıq. Bu görüş uzun illərin həsrətinə son qoydu. O, harada məskunlaşdığımızı soruşdu, dərdimizi, sevincimizi bölüşdük. O gündən sonra əlaqələrimiz bərpa olundu, tez-tez görüşüb dərdləşməyə başladıq.

Bir dəfə Hüseyn müəllimdən digər tələbə yoldaşlarımızla əlaqəsinin olub-olmadığını soruşdum. O, heç kimlə əlaqəsinin olmadığını, lakin mütləq APİ-nin arxivinə gedib uşaqların ünvanlarını tapacağını bildirdi. Vəfalı dost sözünün üstündə durdu. 2012-ci ildə o, bütün tələbə yoldaşlarımızın ünvanlarını tapıb mənə gətirdi və instituta daxil olmağımızın 25 illik yubileyini keçirməyi təklif etdi. Bu təklif ürəyimcə oldu. Hüseyn müəllim hər kəsə məktub hazırlayıb göndərdi. Dörd qrupun tələbələrindən 68 nəfər bu çağırışa səs verdi və biz 18 iyul 2013-cü ildə möhtəşəm bir görüş təşkil etdik. Hüseyn müəllimin yüksək təşkilatçılıq bacarığı sayəsində illər sonra hamı bir araya gəldi. Bu gözəl ənənəni davam etdirərək, beş il sonra məzuniyyətimizin 30 illiyini də eyni coşqu ilə qeyd etdik. Hüseyn müəllim təkcə gözəl təşkilatçı deyil, həm də çox istedadlı, yaradıcı bir insandır. O, bir neçə kitabın müəllifidir. Onun 4-5 əsərini oxumuşam. Çox axıcı, gözəl qələmi var.
Hüseyn müəllimin yaradıcılığı öz sanbalı ilə hər zaman seçilir. Ondan beş yaş böyük olsam da, Hüseyn müəllimin göstərdiyi yüksək ədəb-ərkana, mənəvi keyfiyyətlərinə görə mən onu özümə böyük qardaş hesab edirəm. Bizim ailəvi dostluğumuz var. O, tələbə yoldaşlarımızın xoş günlərində, xeyir - şərlərində hamımızı bir araya toplayan, koordinasiya edən əsl dostluq rəmzidir. Onun sayəsində hamımız bir nəfər kimi deyilən ünvana toplaşır və birliyimizi qoruyuruq.
Hüseyn müəllim, 16 oktyabr sizin 65 illik şərəfli yubileyinizdir. Bu müdrik yaşınız münasibətilə sizi bir qardaş, bir tələbə yoldaşı kimi öz adımdan və ailəmiz adından ürəkdən təbrik edirəm! Sizə cansağlığı, ailə xoşbəxtliyi və yaradıcılıq yolunuzda yeni-yeni uğurlar arzulayıram. Yaxşı ki varsınız, yaxşı ki bizim dostumuzsunuz!
Dərin hörmət və ehtiramla: Nəsir Əhmədov,
Tələbə yoldaşınız,

Nyu-Yorkda

kitab təqdimatı

Nyu-Yorkda “İrəvan tarixi sənədlərin dili ilə” kitabının ingilis dilində nəşrinin təqdimatı keçirilib

ABŞ-nin Nyu-York şəhərində professor Fəridə Səfiyevanın müəllifi olduğu “İrəvan tarixi sənədlərin dili ilə” kitabının ingilis dilində nəşrinin təqdimatı keçirilib.
AZƏRTAC xəbər verir ki, tarixi sənədlər, ailə arxivləri və nadir fotoşəkillər əsasında hazırlanmış bu nəşr İrəvanın tarixi keçmişinin öyrənilməsi, şəhərdə yaşamış azərbaycanlı ailələrin irsinin araşdırılması və onların görkəmli nümayəndələrinin fəaliyyətinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Tədbirin açılışını “My Way” mərkəzinin rəhbəri Alyona Bədəlova edib.

Əməkdar artist, Amerika-Azərbaycan İctimai Birliklər Alyansının prezidenti, professor Nərgiz Əliyarova kitab haqqında qısa məlumat verərək müəllifin elmi yaradıcılığına və çoxşaxəli fəaliyyətinə diqqət çəkib. O bildirib ki, 13 kitabın və 90-dan çox elmi məqalənin müəllifi olan Fəridə Səfiyevanın bu əsəri müəllifin həmin istiqamətdə qələmə aldığı üçüncü kitabıdır və əvvəlki nəşrlərdən əsasən arxiv materiallarına söykənməsi ilə fərqlənir.
Daha sonra professor Fəridə Səfiyeva çıxış edərək kitabın yaranma tarixindən, tədqiqatın elmi məqsədlərindən və İrəvan mövzusunun onun həyatında tutduğu xüsusi yerdən danışıb. Əsas elmi fəaliyyəti filologiya ilə bağlı olan müəllif üçün İrəvanın tarixi yalnız elmi araşdırma mövzusu deyil, həm də ailə yaddaşı və mənəvi bağlılıqla əlaqəli məsələdir. O qeyd edib ki, anası, Əməkdar jurnalist Sifran Nəcəfova İrəvanda doğulub. Anasının və nənəsinin dilindən eşitdiyi ağrılı xatirələr onun bu mövzuya marağının formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Hazırda Qərbi Azərbaycan İcmasının İrəvan Şəhər İcmasının sədri olan professor Fəridə Səfiyeva tarixi irsin araşdırılmasını, sənədlərin elmi dövriyyəyə daxil edilməsini və milli yaddaşın gələcək nəsillərə ötürülməsini fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri hesab edir.

Müəllif bildirib ki, İrəvana həsr etdiyi ilk iki kitabda şəhərin tarixi, İrəvan xanlığının yaranması, memarlıq irsi və burada yetişmiş 70 ziyalının həyat və fəaliyyəti araşdırılıb. Yeni nəşr isə mənbələri və tədqiqat üsulu baxımından fərqlənir. Kitabda İrəvanla bağlı on tanınmış ailənin - Əliyevlərin, Topçubaşovların, Seyidzadələrin, Hüseynovların, Nəcəfovların, Əhmədovların, iki ayrı Qazıyev nəslinin, Mirbabayevlərin və Mirbağırovların tarixi təqdim olunur. Ailə şəcərələri, arxiv sənədləri, şəxsi yazışmalar və fotoalbomlarda qorunmuş nadir şəkillər vasitəsilə bu ailələrin İrəvandakı həyatı, şəhərlə bağlılığı və sonrakı taleləri izlənilir. Nəşrdə ailələrin İrəvanda yaşadıqları evlərə dair sənədlərin də yer alması onun elmi mənbə kimi əhəmiyyətini artırır.
Fəridə Səfiyeva təqdimat zamanı hər bir ailə haqqında ayrıca məlumat verərək onların görkəmli nümayəndələrinin həyat və fəaliyyətindən bəhs edib.
Müəllif vurğulayıb ki, tədqiqatın əsas məqsədi İrəvanın Azərbaycan tarixindəki yerini, şəhərdə yaşamış ailələrin irsini və buradan çıxmış görkəmli şəxsiyyətlərin xidmətlərini sənədlər əsasında araşdırmaq, tarixi faktları elmi təhlillə təqdim etməkdir. Fəridə Səfiyeva ümidvar olduğunu bildirib ki, kitab digər İrəvan ailələrini də öz arxivlərində qorunan sənədləri, fotoşəkilləri və xatirələri toplamağa, sistemləşdirməyə və araşdırmağa təşviq edəcək.

Tədbirdə rəssam Nübar Əzimova çıxışında tarixi yaddaşın və milli-mədəni irsin qorunmasında sənətin roluna diqqət çəkib. Əhmədovlar ailəsinin nümayəndəsi Ülkər Turabova isə ailəsinin göstərdiyi diqqətə və müəllifə verilən dəyərə görə minnətdarlığını bildirərək kitabın nəşrini və təqdimatını əlamətdar hadisə kimi qiymətləndirib.
Tədbirdə iştirak edən Azərbaycanın BMT yanında Daimi Nümayəndəsinin müavini Elvin Əşrəfzadə professor Fəridə Səfiyevanı kitabın nəşri münasibətilə təbrik edərək ona gələcək fəaliyyətində uğurlar arzulayıb. O, əsərin ingilis dilində nəşrini və beynəlxalq auditoriyaya təqdim edilməsini böyük uğur kimi dəyərləndirib.

Cəbrayılın 4 oktyabr tarixindən

başlayan böyük qayıdış yolu

4 oktyabr Cəbrayıl şəhərinin işğaldan azad edilməsinin ildönümü kimi Azərbaycan tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan günlərdəndir. 2020-ci il oktyabrın 4-də Azərbaycan Ordusunun uğurlu əməliyyatı nəticəsində Cəbrayıl şəhəri və rayonun doqquz kəndi işğaldan azad edilib. Bu qələbə Vətən müharibəsinin gedişində mühüm mərhələ olmaqla yanaşı, Cəbrayılın Böyük Qayıdış yolunun da başlanğıcını qoyub.
Cəbrayıl rayonu 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi. İşğaldan əvvəl rayonun ərazisində 1 şəhər, 4 qəsəbə və 92 kənd yerləşirdi, əhalisi isə 52 min nəfər təşkil edirdi. İşğal illərində yaşayış məntəqələri ilə yanaşı, məktəblər, səhiyyə və mədəniyyət müəssisələri, eləcə də çoxsaylı tarixi abidələr dağıntılara məruz qalıb.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Cəbrayılın tarixində yeni səhifə açıb. İlk günlərdə Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndləri, oktyabrın 3-də isə Mehdili, Çaxırlı, Aşağı Maralyan, Şəybəy və Quycaq kəndləri azad edilib. Oktyabrın 4-də Cəbrayıl şəhəri ilə yanaşı Karxulu, Şükürbəyli, Çərəkən, Daşkəsən, Horovlu, Mahmudlu, Cəfərabad, Yuxarı Maralyan və Dəjəl kəndləri də Azərbaycan Ordusunun nəzarətinə keçib.
Cəbrayılın azad olunması hərbi baxımdan da mühüm əhəmiyyət daşıyıb. Bu qələbədən sonra Azərbaycan Ordusunun Xocavəndin cənub kəndləri və Hadrut istiqamətində əməliyyatları davam etdirməsi üçün imkanlar genişlənib. Sonrakı mərhələdə Zəngilan, Qubadlı və digər ərazilərin azad edilməsi ilə nəticələnən hərbi əməliyyatlar həyata keçirilib.
Cəbrayılın azad edilməsinin simvollarından biri də rayon ərazisində yerləşən tarixi Xudafərin körpülərində Azərbaycan bayrağının ucaldılması olub. 2023-cü ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə 4 oktyabr Cəbrayıl şəhəri günü kimi təsis edilib.
Azadlıqdan sonra Cəbrayılda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanılıb. Şəhərdə və kəndlərdə yaşayış məhəllələri, yollar, sosial obyektlər və enerji infrastrukturu yaradılır, iqtisadi layihələr həyata keçirilir. Rayonun iqtisadi inkişafında “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkı xüsusi yer tutur. Eyni zamanda enerji və nəqliyyat infrastrukturu üzrə mühüm layihələr icra olunur.
Cəbrayıl şəhərinin inkişafı 2040-cı ilədək nəzərdə tutulan Baş plan əsasında həyata keçirilir. Plana əsasən, şəhərdə yaşayış binalarının, fərdi evlərin, sosial və ictimai obyektlərin inşası nəzərdə tutulub. Rayonun kəndlərində də yeni yaşayış məhəllələri yaradılır və sosial infrastruktur formalaşdırılır.
Böyük Qayıdış prosesinin nəticələri artıq Cəbrayılda real şəkildə müşahidə olunur. 2024-cü il sentyabrın 26-da Cəbrayıl şəhərinə ilk köç karvanı yola salınıb. 2026-cı il sentyabrın 28-nə olan məlumata görə, Cəbrayıl şəhərində 680 ailə, Horovlu kəndində 321 ailə, Şükürbəyli kəndində isə 599 ailə olmaqla, ümumilikdə 1 600 ailə, 7 022 nəfər doğma yurda qayıdaraq burada məskunlaşıb.
Beləliklə, Cəbrayılın son illərdə keçdiyi yol işğaldan, azadlıqdan bərpa və Böyük Qayıdışa qədər uzanan tarixi mərhələni əks etdirir. Bu gün Cəbrayıl azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işlərinin və insanların doğma torpaqlarına qayıdışının mühüm ünvanlarından birinə çevrilib.

Vüqar Məmmədov
XTQ mənsubu, Vətən müharibəsi qazisi

Uşaq

ədəbiyyatşünaslığına

yeni töhfə:

Zaur Ustacın yaradıcılığı tədqiq olunub

Şair, yazıçı-publisist Zaur Ustacın yaradıcılığına həsr olunmuş yeni elmi monoqrafiya işıq üzü görüb.
“Zaur Ustacın uşaq poeziyasında bədii sənətkarlıq sistemi, yaxud uşaq dünyası Zaur Ustacın gözü ilə” adlı kitabın müəllifi Ayətxan Ziyaddır (İsgəndərov).
“Ön söz”ün müəllifi və elmi redaktoru pedaqogika elmləri doktoru, professor Kamal Camalovdur.
Monoqrafiyada Zaur Ustacın uşaq poeziyası elmi-nəzəri aspektdən araşdırılır, şairin poetik yaradıcılığının ideya-estetik xüsusiyyətləri, bədii ifadə vasitələri və sənətkarlıq prinsipləri təhlil olunub. Tədqiqatda uşaqların yaş və psixoloji xüsusiyyətlərinin poetik mətnlərdə əksi, obrazlar sistemi, dil və üslub, ritm, qafiyə, kompozisiya və poetik dinamika kimi məsələlərə geniş yer verilib.
Monoqrafiyada “Ağıllı gülər”, “Tuncay” və digər şeirlər təhlilə cəlb olunub və Zaur Ustacın digər kitablarına da istinad edilib. Müəllif uşaq poeziyasının uşaqların dil bacarıqlarının, obrazlı təfəkkürünün, estetik zövqünün və mənəvi dünyasının formalaşmasındakı rolunu elmi mülahizələrlə əsaslandırmağa çalışıb.
Nəşr Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının müasir inkişaf meyillərinin, uşaq poeziyasının bədii-estetik imkanlarının və Zaur Ustacın yaradıcılıq xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi baxımından diqqət çəkir. Monoqrafiya Zaur Ustacın uşaq poeziyasına həsr olunmuş sistemli elmi araşdırma kimi Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığına təqdim edilir.

Könül Quliyeva
Uşaqların Gələcəyi Naminə İctimai Birliyinin sədri

Abşeron Sağlamlıq Mərkəzi:

”Bir ünvan...Bir hiss... Min xatirə...”

Sağlamlıq və istirahət mərkəzi haqqında danışanda adətən eyni sözlər yazılır: təmiz hava, gözəl təbiət, peşəkar həkimlər, rahat şərait… Amma bəzi insanlar üçün bu bir qədər fərqli görünə bilir. Çünki insan həmin yerlərə turist kimi getmir. Bir tərəfdən müalicəyə ümid edir, digər tərəfdən tanımadığı bir yerdə özünü necə hiss edəcəyini düşünür. Mənim fikrimcə, hər bir sağlamlıq mərkəzi haqqında ən doğru qiyməti orada bir neçə gün istirahət edən, müalicə alan insan verə bilər.
“Abşeron Sağlamlıq Mərkəzi” ilk olaraq mənim diqqətimi sakitliyi ilə çəkdi. Müalicə prosedurlarından sonra otağa qayıdıb dincəlmək, bir az yatmaq, kitab oxumaq və ya sadəcə sakit oturub mərkəzin həyətində pianodan süzülən milli musiqilər və klassik əsərləri dinləmək insana həm dinclik verir, həm də istirahəti daha zövqlü edir. Mənim üçün bunun özü müalicənin bir hissəsi qədər vacibdir. Müalicə ilə yanaşı musiqi mühitinin yaradılması insanın mənəvi rahatlığına da müsbət təsir göstərir.
Abşeron Sağlamlıq Mərkəzinin ən yaxşı tərəfi yalnız prosedurlardan keçmək deyil, eyni zamanda sakit mühitdə dincəlməkdir. Bu ünvanı fərqləndirən əsas cəhət müalicə ilə istirahətin bir-birini tamamlamasıdır. İnsan burada yalnız müalicə almır, eyni zamanda ruhən də dincəlmək imkanı qazanır. Telefon, iş, şəhərin səs-küyü, gündəlik qayğılar bir qədər arxa plana keçir.
Burda istirahət günlərinin daha maraqlı və rəngarəng keçməsi üçün hər üç gündən bir konsert proqramı təşkil olunur. Canlı musiqi və müxtəlif ifalar sakit mühitə xüsusi ab-hava qatır. Belə tədbirlər insanların asudə vaxtını daha mənalı keçirməsinə, musiqi sədaları altında gündəlik qayğılardan uzaqlaşmasına imkan yaradır. Müalicə ilə yanaşı, mədəni və musiqili proqramların təşkil olunması Abşeron Sağlamlıq Mərkəzinin diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biridir.
Təbii ki, insanın diqqət etdiyi ilk məsələlərdən biri də personalın münasibətidir. Xəstə üçün həkimin və tibb işçisinin necə danışması, müraciətə nə qədər diqqətlə yanaşması heç də kiçik məsələ deyil. Gülərüz münasibət, səbrlə dinləmək və gündəlik ehtiyaclarla maraqlanmaq özünü rahat hiss etməyə kömək edən amillərdəndir. Xidmət sahəsində çalışan digər əməkdaşların münasibəti də ümumi atmosferə təsir göstərir. İllər ərzində burda çalışan insanların təcrübəsi də müəssisənin fəaliyyətində öz rolunu oynayır. Müasir tibbi imkanlarla yanaşı, pasiyentlə düzgün ünsiyyət qurmaq, onun ehtiyacını vaxtında görmək və gündəlik qayğısına qalmaq sağlamlıq xidmətinin vacib tərəflərindəndir.
Digər tərəfdən, belə məkanlarda insanlarla ünsiyyət də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müxtəlif yaşlarda və fərqli həyat hekayələrinə malik insanların bir araya gəlməsi istirahəti daha maraqlı edir. Bəzən adi söhbət, xoş bir salamlaşma və ya fərqli mövzular istiqamətində aparılan müzakirələr insanın yaddaşında gözəl xatirəyə çevrilir.
Gündəlik həyatın mühüm hissələrindən biri isə qidalanmadır. Burda qidalanma müalicə rejiminin tərkib hissəsi kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yeməklərin vaxtında hazırlanması, süfrənin səliqəsi və qidanın pasiyentlərin ehtiyaclarına uyğun təşkil olunması insanların gündəlik rahatlığı baxımından çox vacibdir. Müalicə şəraitində olan insanlar ağır yeməklərdən daha çox, sadə və nizamlı qidalanmaya üstünlük verirlər. Şved masası prinsipi ilə təşkil olunan qidalanmada səhər, nahar və axşam yeməklərində müxtəlif çeşiddə yeməklər təqdim edilir. Qonaqlar menyudan öz zövqlərinə uyğun seçim edə bilirlər.
Əlbəttə, hər şey ideal olmaya bilər. Sağlamlıq və istirahət mərkəzində qalan hər bir insanın gözləntisi, ehtiyacı və narazı qaldığı məqam fərqlidir. Kimisi otağa, kimisi yeməyə, kimisi tibbi xidmətə, kimisi isə personalın münasibətinə daha çox diqqət edir. Buna görə belə bir yer haqqında ən səmimi fikir “hər şey mükəmməldir” demək yox, “mən burada özümü necə hiss etdim?” sualına cavab verməkdir.
“Abşeron Sağlamlıq Mərkəzi”nin başqa bir üstün cəhəti onun yerləşdiyi mühitdir. Mərdəkanın dənizə yaxınlığı, havası və yaşıllıqları insana şəhərin səs-küyündən bir qədər uzaqlaşmaq imkanı verir. “Abşeron Sağlamlıq Mərkəzi” illərdir müalicə və istirahəti bir arada yaşadan müəssisələrdən biridir. Bura gələn insan üçün müalicə və istirahət yalnız həkim müayinəsindən keçib yod-brom vannaları, parafin terapiyası, təbii müalicəvi palçıq, tübaj, həmçinin müxtəlif fizioterapiya və reabilitasiya prosedurları aldığı yer deyil. Həm də bir neçə gün, bəzən həftələrlə burada qalmaq, gündəlik həyatın fərqli bir ritminə uyğunlaşmaq deməkdir. Burdakı günlər bizə onu xatırladır ki, sağlamlıq üçün vaxt ayırmaq lüks deyil, ehtiyacdır. İnsan bəzən özünü o qədər gündəlik qayğıların içində itirir ki, bədəninin və ruhunun verdiyi siqnalı eşitmir. Bu mühit bizə dayanmaq, nəfəs almaq və özünə diqqət göstərmək fürsəti verir.

“Abşeron Sağlamlıq Mərkəzi”nin əsas müalicə istiqamətlərindən biri mədə-bağırsaq xəstəlikləridir. Müalicə prosesi həkim nəzarəti altında müxtəlif prosedurlarla müşayiət olunur. Burda tətbiq olunan fizioterapevtik prosedurlar, müalicəvi vannalar, masaj, bədən tərbiyəsi və digər bərpaedici üsullar insanın sağlamlığının möhkəmləndirilməsinə yönəldilir. Bu prosedurların tətbiqi həkim məsləhəti və tibbi göstərişlər əsasında həyata keçirilir.
Təmizlik də mərkəzin ümumi təəssüratını formalaşdıran əsas məsələlərdəndir. Otaqların, dəhlizlərin, ümumi istifadə sahələrinin və sanitar qovşaqların səliqəli saxlanılması burada istirahət edən insanların rahatlığı üçün vacibdir. Xüsusilə müalicə müəssisəsində təmizliyə münasibət həm pasiyentlərin, həm də personalın gündəlik həyatında özünü göstərməlidir.
Əslində istirahətə gələn insanların gözləntisi də çox sadədir: müalicə almaq, sakit mühitdə qalmaq, fiziki-psixoloji vəziyyətini yaxşılaşdırmaq, düzgün qidalanmaq, rejimli istirahət və özünü güvəndə hiss etmək. Müxtəlif xəstəliklərin qarşısının alınması, profilaktik müayinələr, orqanizmin müqavimətinin artırılması, həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi və fiziki aktivlik məhz bu ehtiyacların ətrafında formalaşır.
Nəticədə Abşeron Sağlamlıq Mərkəzini yalnız müalicə prosedurları ilə xarakterizə etmək düzgün olmaz. Burada təmizlik, təbii müalicə imkanları, pəhriz qidalanma, mütəxəssis yanaşması, yaşıllıqlar içində yerləşən ərazi, mərkəzin həyətində səslənən milli və klassik musiqilərin ümumi atmosferi insanda xoş ovqat yaradır. Mühitin özünəməxsus rahatlığı istirahət və sağlamlıq üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
Yaradılan bütün imkanlar hər birimizin sağlamlığına və sosial rifahına verilən dəyərin bariz nümunəsidir. İnsanların müalicəsi və istirahəti üçün şəraitin daha da yaxşılaşdırılması, xidmətlərin təkmilləşdirilməsi və gündəlik iş prosesinə yeni yanaşmaların gətirilməsi mərkəzin fəaliyyətində müsbət dəyişikliklər yaradıb. Təbii ki, Abşeron Sağlamlıq Mərkəzində bu yeniliklərin həyata keçirilməsində, insanların sağlamlığı və sosial rifahı istiqamətində atılan addımlarda Həmkarlar İttifaqının xüsusi rolu var. Görülən hər bir işin arxasında zəhmət, təşəbbüs və xəstələr üçün daha yaxşı şərait yaratmaq istəyi dayanır.
Həmkarlar İttifaqının yüksək səviyyəli fəaliyyətini, fədakar əməyini qiymətləndirir və bizlərə bu imkandan faydalanmaq şəraiti yaratdığı üçün təşəkkür edirəm. Həmçinin hər bir qonağa mehriban münasibət göstərən, öz işinə sevgi ilə yanaşan həkimlərə və mərkəzin bütün əməkdaşlarına minnətdarlığımı bildirirəm. Göstərdiyiniz qayğı yalnız bir günün və ya bir imkanın çərçivəsində qalmayacaq, onun xoş təsiri uzun müddət yaddaşımda yaşayacaq. Hər birinizə möhkəm can sağlığı, işinizdə uğurlar və daim minnətdar qonaqlar arzulayıram.
Burada keçirdiyim hər gün mənim üçün sadəcə bir istirahət, müalicə deyil, ən gözəl xatirələrlə dolu bir zaman oldu. Mən burdan sağlamlığımla yanaşı, mənəvi rahatlıq və gözəl insanların verdiyi xoş xatirələrlə ayrılıram. Üzləşdiyim nəzakətli münasibət və peşəkar yanaşma mənim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdı. İnsanın həyatında elə anlar olur ki, ona göstərilən kiçik bir diqqət belə böyük məna daşıyır. Doğurdan da belə sosial imkanların yaradılması insanların özlərini dəyərli hiss etməsinə səbəb olur. Məncə, sosial dəstəyin ən gözəl tərəfi insanın özünü tək hiss etməməsidir. Ona göstərilən diqqət və yaradılan imkan insanda xoş təəssürat yaradır, həyata və insanlara münasibətinə müsbət təsir edir.
Bəlkə bir gün bu məkana yenidən qonaq kimi qayıdaram. Amma bu dəfə müalicə üçün yox, sizi görmək və “mən yaxşıyam” demək üçün... O günə qədər hər birinizə sevgilərimi və sayğılarımı buraxıram.
Sonda dostlarıma səslənmək istəyirəm ki, mənim əzizlərim, hər birimizə sadəcə bir neçə gün fasilə lazımdır. Mən öz fasiləmi burada tapdım. Həm müalicə olundum, həm də mənəvi cəhətdən rahatlıq tapdım. Həyatın ən gözəl tərəfi gözəl yerləri kəşf etmək yox, onları sevdiyin insanlarla bölüşməkdir. Sağlamlığınıza və istirahətinizə vaxt ayırmaq, gündəlik həyatın yorğunluğundan uzaqlaşmaq və xoş zaman keçirmək istəyirsinizsə, bu məkanı ziyarət etməyinizi hər birinizə tövsiyə edirəm. Bir məkanın arxasında gizlənən min gözəlliyi siz də görün və burada keçirəcəyiniz xoş günləri unudulmaz xatirəyə çevirin. Bəlkə də axtardığınız sakitlik və rahatlıq məhz Abşeron Sağlamlıq Mərkəzindədir.

BÜTÖV AZƏRBAYCAN

ƏDƏBİYYATŞÜNASLIGINDA

İZİ QALAN ALİM

(SABİR ƏMİROV (NƏBİOĞLU) – 100)

1946-cı ilin baharında Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərinin dəmir yolu vağzalında böyük bir izdiham var idi. Yarandığı qısa bir müddət ərzində xalqın rifahı naminə böyük işlər görən Azərbaycan Milli Hökuməti bir qrup mübariz gənci təhsil almaq üçün Şimali Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərinə göndərirdi. Bu gənclər arasında 1941-1946-cı illərdə Sovet-İran mədəni əlaqələr cəmiyyəti nəzdində fəaliyyətə başlamış Azərbaycan truppası tərkibində çalışan 20 yaşlı mehriban gözlü, gülümsər çöhrəli Sabir Əmirov da var idi. O Hərbi piyada məktəbində iki il oxuyub, Azərbaycan Dövlət Universitetində təhsilini davam etdirib başa vurduqdan sonra məlum səbəblərə görə bir çoxları kimi Təbrizə qayıda bilməmiş, Bakıda qalmışdır.
S.Əmirov arabir yeri düşəndə yığıncaqlarda, məclislərdə, ziyafətlərdə dost-tanışları üçün yaxşı tar çalarmış. O, istedadlı bir tarzən də ola bilərdi. Çünki onun ürəyində həmişə coşğun duyğular çağlayırdı. Ancaq sən demə S.Əmirov tarı qələmlə əvəz edəcəkmiş. O, ürəkləri tarla deyil, qələmlə ehtizaza gətirməyi daha üstün tutmuşdu. Süngünü qələmlə, qələmi silahla əvəz edən və ya hər ikisindən birgə istifadə edənlər haqqında çox eşitmişdik, oxumuşduq və yazmışdıq. Amma təvazökar insan, xeyirxah yoldaş S.Əmirov tarı qələmlə əvəz etdi.
İlk qələm məhsulu 1949-cu ildə ADU-nun ikinci kurs tələbəsi olduğu vaxt “Azərbaycan” ruznaməsində dərc edilən istedadlı tənqidçi, dözümlü tədqiqatçı filologiya elmləri doktoru S.Əmirovun (Nəbioğlunun) (1926-2014) 65 illik zəngin yaradıcılıq ardıcıllığı, məsuliyyəti, səliqəsi, Şimali və Cənubi Azərbaycan ədəbi ictimaiyyətinə tanışdır. Həyat ətirli 100-lərlə məqalələrini, 10-larla kitablarını cənublu, şimallı oxucuları minnətdarlıq hissi ilə oxuyurlar.
O, çalışırdı ki, oxuculara daha az tanış olan və ya heç tanış olmayan sənətkarları üzə çıxarıb onlara tanıtsın və sevdirsin. Alim Cənubi Azərbaycanın ayrı-ayrı görkəmli qələm sahiblərinin həyatından, yaradıcılığından söz açdıqda həmin dövrdə yaranan ümumi ədəbiyyatın da xarakteristikasını verməyi özünə borc bilirdi.
Yorulmaq bilmədən daim axtarışlarda olan Sabir müəllim həqiqi bir ədəbiyyatşünas səriştəsi ilə cənubda nəşr olunan ədəbiyyatları tədqiq, təhlil və təbliğ edirdi.
“O, qələm məhsullarını gecəli-gündüzlü yol yoldaşı, qayğılı günlərində sevincini bölüşdürdüyü can sirdaşı hesab edirdi”. Vətəndən, əzizlərdən uzaq olmağın doğurduğu ağrı-acıları yalnız onun ədəbi ərmağanları ilə ülfətdə olduğu anlar ona unutdururdu.
O taylı – bu taylı Azərbaycan şairi Əli Tudə yazırdı ki, “Qələm sahibinin qaş-daş dolu dəfinəsi çox ehtiyatlıdır. Bunun üçün yazıçının geniş mütaliəsi, dərin dünya görüşü, zəngin həyat təcrübəsi olmalıdır. Mən bu baxımdan Sabir Əmirovun əməksevərliyinə heyranam. Qələm dostumun yazılarında geniş təhlil, güclü mühakimə, sönməz yangıyla bərabər rəngarəng şeiriyyət də olur. Sabir Əmirov başa düşür ki, onsuz da yaşıl meşələrin yandığı, mavi dənizlərin quruduğu, təmiz havanın zəhərləndiyi məsum dünyamızda məqaləni də cansıxıcı yazmaq insafdan deyil. Ədəbi əsərlər haqqında yazılan məqalələrin səhifələrinə həyat fəlsəfəsiylə birlikdə təbiət gözəllikləri də gətirilməlidir. Belə təşəbbüs məqalənin səhifələrini həm dərinləşdirər, həm də əlvanlaşdırar”.
Sabir müəllim şeiriyyəti o qədər sevirdi ki, hətta hər gün işə gələndə iş yoldaşlarını belə, şeirlə salamlayırdı. Bu da kollektivdə səmimiyyətlə qarşılanırdı.
S.Əmirovun yuxusuz gecələrinin, gərgin axtarışlarının, uğurlu tapıntılarının nəticəsi olan ayrı-ayrı söz ustaları haqqında yazdığı səmimiyyətlə dolu məqalələri oxucuları tərəfindən həmişə rəğbətlə qarşılanmışdır. O, nə qədər yazıb yaratsa da yenə də heç rahat olmamış, özünü narahat hiss etmişdir. O, bilirdi ki, rahatlıq olan yerdə sənət zirvəsinə gedən yol bağlanır. Onun narahatlığından Demokratik ədəbiyyatımızın zənginləşməsi naminə yüzlərlə sanballı yazılar meydana gəlmişdir. Alimin doktorluq dissertasiyasının mövzusu da elə “Cənubi Azərbaycan Milli Demokratik ədəbiyyatı (1941-1990)” idi.
Cənubi Azərbaycanın Milli Demokratik ədəbiyyatı ölkədə fəaliyyət göstərmək üçün rəsmi sənəd qazandıqdan sonra onun sıralarında Əli Fitrət, Mir Mehdi Etimad, Məhəmmədəli Fəxrəddin Məhzun, Məhəmməd Biriya, Balaş Azəroğlu, Məhəmmədhüseyn Şəhriyar, Kərim Məşrutəçi Sönməz, Həsən Məcidzadə Savalan, İmran Səlahi kimi qüdrətli sənətkarlar yetişmişlər. Tarix və hadisələr bu söz ustalarının soragını həm Vətənin daxilində, həm də onun sərhədlərindən kənarda milyonlarla oxucunun nəzərinə çatdırmaq zərurətini yaratmışdır. Bu çətin və zəruri missiyanın vacib məkanlara yol tapmasında ədəbiyyatşünas və tənqidçi Sabir Nəbioğlunun tarixi rolu olmuşdur.
S.Nəbioğlu həmvətənlərinin həyatlarına dair məlumatları və yaratdıqlarını bütün varlığı ilə arayıb axtarmaq, üzə çıxarmaq, xalqın malı etmək eşqi ilə alışıb yanan alimlərdən idi. O, mütəmadi olaraq İranda, Cənubi Azərbaycanda nəşr edilən qəzet və jurnalları, kitabları izləyir, müəlliflərinin yaradıcılığına, əsərlərə bir ədəbiyyatşünas alim kimi öz münasibətini bildirirdi. Elə bunun nəticəsidir ki, o, Arazın cənubunda və şimalında yaşayan 200-dən çox şair, yazıçı və ədəbiyyatşünas haqqında dəyərli məqalələr və kitab yazmışdır.
Onun “Cənubi Azərbaycan Milli Demokratik ədəbiyyatı (1941-1990)” (Bakı, “Nurlan”, 2000, 258 s.), “Əsrin övladı (Q.S.Təbrizi)” (Bakı, “Turan evi”, 2004, 144 s.), “Səhənd” (Bakı, Nurlan”, 2006, 112 s.), “Səməd Behrəngi” (Bakı, Azərnəşr, 2009, 136 s.), “Təbrizdən başlanan dünya” (Bakı, Azərnəşr, 2010, 124 s.) mövzulu monoqrafiyaları həm Vətəndə, həm də Vətəndən kənarda şöhrət qazanmışdır. “Sakit dənizin tufanı” (Bakı, “Azərnəşr”, 1983, 52 s.), “Azəroğlu” (Bakı, “Azərnəşr”, 1985, 75 s.),”Bir ovuc hədiyyə” (Bakı, “Nurlan”, 2005, 256 s.), “Bu karvanın yolu Güneyədir” (Bakı, “Nurlan”, 2007, 440 s.), “Vüsalın qanadlarında” (Bakı, “Elm və təhsil”, 2013, 200 s.), “İntizar günlərinin nəğmələri” (Bakı, “Elm və təhsil”, 2013, 200 s.) adlı kitablarının da taleyi uğurlu olmuşdur.
Bu kitablar haqqında tanınmış qələm sahiblərinin səsləndirdikləri fikirlər də maraq doğurmaya bilmir. Şair, prof. Qulamrza Səbri Təbrizi S.Nəbioğlunun “Səməd Behrəngi” monoqrafiyası haqqında yazırdı: “Əminəm ki, Güney Azərbaycanın yorulmaz tədqiqatçısı kimi oxuculara yaxşı tanış olan Sabir Nəbioğlunun Səməd Behrəngi şəxsiyyətinə və yaradıcılığına məhəbbətindən qanadlanıb Güney-Quzey bilmədən pərvazlanan “Səməd Behrəngi” “Azərbaycanımızın qədirşünas oxucularının yolunu gözlədikləri elçi olacaqdır”.
S.Nəbioğlunun “Bir ovuc hədiyyə” adlı məqalələr toplusu haqqında cənublu şair Eldar Muğanlı yazır: “Əziz həmvətənim, qələm və ideya dostum, ədəbiyyatımızın, xüsusilə poeziyamızın, canıyanan sərrafı. “Bir ovuc hədiyyə kitabınızda toplanan məqalələr müəllif qayəsi, tənqidçi səriştəsi və söz-söhbətinin dogma ahəngi ilə mənim şeir dünyamın xoş məramlı elçisinə çevrildilər”.
Cənubi Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndələrindən olan Haşım Tərlan, Həsən İldırım, Hacı Herisi, Əlirza Miyanalı da bu kitab haqqında xoş sözlər söyləmişlər. Həsən İldırım yazırdı ki, “Sabir müəllim, ustadımız. Sevinməyə haqqımız var ki, “Bir ovuc hədiyyə” kitabınızda toplanan məqalələriniz sizə bütün ədəbi məclis və görüşlərimizdə iştirak etmək hüququ qazandırmışdır”.
Oxucu elə fikirləşməsin ki, S.Nəbioğlunun kitabları haqqında yalnız cənublu soydaşlarımız rəylərini bildirmişlər. Onun yalnız kitabları haqqında deyil, hətta özü haqqında da Şimali Azərbaycanın qələm sahibləri dəyərli və layiqli fikirlər söyləmişlər. Akademik Nizami Cəfərov yazır: “Alimin Cənubi Azərbaycan Milli Demokratik ədəbiyyatı (1941-1990)” mövzusunda yazdığı monoqrafiyası saf bir ayna kimi göstərir ki, yarım əsrdən bəri keçdiyi yaradıcılıq yolu çox barlı-bəhrəli olmuşdur. O, monoqrafiyasında özünü artıq ustad bir ədəbiyyatşünas və tənqidçi kimi göstərmişdir”.
Azərbaycanın xalq yazıçısı, prof. Əzizə Cəfərzadə 1946-1947-ci illərdə Bakı Teatr Texnikumunun müdiri ikən Cənubi Azərbaycandan Bakıya gəlib Hərbi məktəbdə oxuyanların bayram tədbirində ilk dəfə gördüyü Cabir Əmirov haqqında deyirdi: “Fədailərdən (o zaman milli-azadlıq hərəkatında iştirak edənlər fədai adlanırdı) o zamankı dostlarım içərisində Sabir Əmiri mənə ixtisasca daha yaxın olduğundan, tez-tez bu gözəl alim, tədqiqatçı, cənub ədəbiyyatımızın burada ən fəal təbliğatçısı ilə görüşür, bir-birimizdən öyrənir, bildiklərimizi bölüşürdük. Yeri düşmüşkən deməliyəm ki, Sabir Əmiri yaradıcılığını daim izləyir, onun ciddi tədqiqatını yüksək qiymətləndirirəm”.
Alimin tez-tez məqalələri dərc edilən “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru olmuş Ayaz Vəfalı “Bir qələm, bir dəftər, bir can”, yaxud “zəhmət və məsuliyyət” sərlövhəli məqaləsində yazır: “Sabir Nəbioğlu haqqında düşünəndə dərhal xatırladığım bu iki kəlmə olur: zəhmət və məsuliyyət.
Neçə onillər ərzində ədəbiyyatımızın Güney qolu barədə ehtiyac duyduğumuz hər hansı materialı yazıb yetirməsi üçün hətta təcili gərək olduqda belə Sabir müəllimə tərəddüdsüz müraciət etmiş və səhhətinin necəliyindən asılı olmayaraq həmişə müsbət cavab almışıq. Çox zaman mənə elə gəlib ki, Cənub mövzusu Sabir Nəbioğlunun həm dərdi, həm də dərmanıdır. Dərdidir – çünki o gənclik illərindən Güney Azərbaycanın azadlıq arzuları ilə nəfəs almış və daim də bu yolda qələmi ilə, sözü ilə mübarizə aparmışdır və aparır. Dərmanıdır – çünki bu bitib-tükənməyən ağrıları, əzabları yaza-yaza, çarə axtara-axtara deyildiyi kimi: “Söz qəlbdə, mey şişədə qalmaz”.
Bu bizim S.Nəbioğlu haqqında üçüncü yazımızdır. “Vüsalın qanadlarında” (“Kaspi”, 2014, 17 iyul), “Alimin son kitabı” (“Kaspi”, 2015, 24 iyun). Bu müəllifin “İntuzar günlərinin nəğmələri” kitabı haqqındadır.
Biz birinci məqaləmizdə yazmışdıq ki, “S.Nəbioğlu hər hansı bir şair yazıçı və ya alimin yalnız həyatı və yaradıcılıgını deyil, eyni zamanda yaradıcılığı ilə məşğul olan qələm sahiblərini də oxucularına yaxından tanıtdırır. Məsələn, dilçi alim H.Nitqinin yaradıcılığı ilə qüdrətli şair K.M.Sönməzin, sənətdə öz orijinal yolu ilə getməyə can atan İ.Səlahinin yaradıcılığı ilə şair Nəcdfərin məşğul olmasını, Güneyli, Quzeyli Azərbaycan poetik fikrinin ən nadir incilərindən hesab edilən B.Q.Səhəndin “Sazımın sözü” poemasının oxuculara qovuşdurulmasında professor M.Fərzanənin əsl sənət fədaisi kimi rolunun olmasını böyük məmnunluqla xatırladır”.
Bu, daim axtarışda olan, tapıntıları maraqla izlənilən alim haqqındakı xoşməramlı fikirləri bir məqaləyə sığışdırmaq mümkün deyil.
S.Nəbioğlu yalnız Cənubi Azərbaycanın deyil, Şimali Azərbaycanın da ədəbiyyat aləminə yaxından bələd idi və bu sahədə də qələm çalırdı. Bunu onun – “Tarix boyu ən qəddar və amansız hökmdarların belə susdurmağa qadir olmadıqları, gücünü və yaşamaq qabiliyyətini həyatdan alan bir qüvvət vardır. Bütün yasaq və qadağalara baxmayaraq Vətən-Ananın lay-lay çaldığı beşikdə böyüyüb başa çatan, xalqın milli və mədəni, siyasi-sosioloji mənafeyinin keşiyində duran doğma dilli bədii söz olmuşdur. Bu nəhəng axın özünün qüdrət və qüvvət, şərəf və ləyaqət piyaləsini Xaqanilərin, Qətran Təbrizilərin, Mirzə Fətəli Axundzadələrin, Saib Təbrizlərin, Vaqiflərin, Həsən bəy Zərdabilərin, Cəlil Məmmədquluzadələrin, Mirzə Ələkbər Sabirlərin, Üzeyir Hacıbəyovların yaratdıqları nəhəng axarlı nəhrlərdən almışdır” – yazısından da görmək olur.
Sabir müəllim bütün dünyada şöhrət qazanmış Şimali Azərbaycanın ustad sənətkarları ilə fəxr edir və onlardan Vətənə məhəbbət bəsləmək kimi bir təlim aldığına sevinir. Bunu onun “Mən Azərbaycanam!” adlı məqaləsindəki “Mən kiməm?”, “Ata-babalarım kimlər olmuşdur” suallarına cavabında da görmək olur: “Mənim köküm bəşər özünü dərk etdiyi gündən ilk şüurlu addımlarını atdığı çaglara aparıb çıxardı. Bildim ki, beşiyim başında öz dühaları ilə dünyanı heyran qoyan Xaqanilərin, Nizamilərin, Füzulilərin, Nəsimilərin ötdükləri nəğmələr qəlbimi, ruhumu şüurumu Vətən adlı müqəddəs torpağa bağlayan ustadlarım olmuşdur. Bu nadir zəka sahiblərinin mənə verdikləri təlimin baş qayəsi havasını uddugum, suyunu içdiyim Vətən adlı müqəddəs diyara məhəbbət bəsləmək olmuşdur. Onların verdikləri təlimin məğzi, məna və məzmunu bu sözlərdə ifadəsini tapmışdır:
- “Sən gecələri, gündüzləri atəşi səngiməyən əbədi Odlar yurdunun – Azərbaycanın övladısan!”
S.Nəbioğlunun filologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi almaq üçün yazdığı dissertasiyanın mövzusu Cəlil Məmmədquluzadənin “Molla Nəsrəddinin felyetonları” olmuşdur. Bu dissertesiyada müəllif yalnız Şimali və Cənubi Azərbaycanda deyil, bütün Şərq aləmində məhşur olan, səs-sorağı Avropaya, Afrikaya, Amerikaya gedib çıxan “Molla Nəsrəddin” jurnalı barədə bir sıra maraqlı mülahizələr irəli sürmüşdür. Molla əminin böyük ürək yanğısıyla yazdığı məna dolu felyetonları dissertasiyada geniş, dəqiq və hərtərəfli təhlil edilmişdir.
Alimin şair, ədəbiyyatşünas, prof. Qulamrza Səbri Təbrizinin yaradıcılıq yoluna işıq salan “Təbrizdən başlanan dünya” kitabının əvvəlində bu il anadan olmasının 120 illiyini qeyd etdiyimiz ustad şairimiz Səməd Vurğundan gətirdiyi misal da onun Şimali Azərbaycan ədəbiyyatına yalnız bələdliyinin deyil, həm də vurğunluğunun göstəricisidir.
“Çarxını qurduqca dövranın əli,
Bəzən ağlar olur, bəzən gülməli
Insanın ən böyük eşqi, əməli
Bəzən aslan kimi çırpınır darda,
Bəzən qanad çalır fırtınalarda.
Azərbaycanın uzun əsrlik söz sənəti kəhkəşanının parlaq səyyarələrindən biri yox, bu doğru olmazdı, səyyarəsi olmuş Səməd Vurğunun həmin misraları yaradıcılığı haqqında yazmağı qət etdiyim güneyli qələm dostumun poeziya aləminə aparan yolun məşəldarı oldu desəm, yanılmaram”.
S.Nəbioğlu bir müddət Bakı radiosunun “Cənubi Azərbaycan redaksiyası”nın təşkil etdiyi “Dinləyicilərimizin yaradıcılığı, axtarışları və tapıntıları” verilişinin aparıcısı olmuşdur. O, həmişə bu verilişin məzmunlu, əlvan, zəngin olmasına çalışmışdır.
Mövzusu Cənub ədəbiyyatından alınmış verilişlərin müəlliflərini axtaranlardan hətta:
“–Respublikamızda Güney Demokratik ədəbiyyatının təhlil və təbliği ilə məşğul olan qələm sahiblərinin müsabiqəsini keçirsəydilər bu sınaqda Sabir Nəbioğlu ürək açan yer tutardı” mülahizələri də az eşidilməmişdir.
“Mühacir” qəzetində dərin məzmunlu yazılarla tez-tez çıxış edən S.Nəbioğlu qəzetin məsuliyyətlə dolu ağır yükünü qələm yoldaşı Əmirəli Lahrudi ilə çiyin-çiyinə çəkmişdir.
Q.S.Təbrizi yazırdı: “Sənət dostumun yaradıcılığı üçün uğurlu hesab edilməyə layiq olan məsələlərdən biri də qələm məhsullarını mənsub olduğu Vətənin, müasirlərinin, həmməsləklərinin problemlərini oxucularına çatdırmaq üçün səlahiyyətli elçilərə çevirmək qabiliyyəti olmuşdur. Bu qayə Vətənimizin yorulmaz və qüdrətli qələm fədaisini Dünya Azərbaycanlılarının Əlaqələndirmə Şurası ilə qovuşduran yolların nurlu məşəlinə çevirmişdir.
S.Nəbioğlu kitablarında böyük hörmət etdiyi və qəlbdən sevdiyi oxucularına müraciət edərək onlardan kitab haqqında fikirlərini məktublar vasitəsilə bildirmələrini və onların fikirləri əsasında yaradıcılığını davam etdirməyi istəyirdi. Elə ona görə də bizim “Alimin son kitabı” məqaləmizdəki son sözləri burada da xatırlatmaq istəyirəm:
Təəssüflər olsun ki, Sabir müəllim bu kitab haqqında oxucularının məktublarını almadan və onların rəyləri əsasında yaradıcılığını davam etdirmək kimi bir missiyanı həyata keçirmədən dünyasını dəyişdi. Bu, onun son kitabı oldu. Sabir müəllimin bundan sonra kitab yazıb çap etdirməsi mümkün olmasa da, əminik ki, onun haqqında yazılan kitablar, məqalələr olacaqdır. Çünki o, buna layiqdir.
Ruhun şad olsun, tez-tez hörmətlə xatırlanan və yeri bilinən alim!

Lətifə Mirzəyeva
AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun böyük elmi işçisi

Esmira İsmayılovanın yeni

kitabı çapdan çıxıb

Lənkəran Dövlət Universitetinin dosenti, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, İstedadlı publisist, şair, zəhmətkeş alim, pedaqoq Esmira İsmayılovanın yeni kitabı işıq üzü görüb.
"CBS Polygrafic production" nəşriyyatında nəfis şəkildə çapdan çıxan “Abid Tahirli: həyatı, mühiti və yaradıcılığı” adlı sanballı monoqrafiya AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri doktoru, Lənkəran Dövlət Universitetinin professoru Abid Tahirlinin elmi, bədii, publisistik, pedaqoji fəaliyyətinə, keçdiyi mənalı və şərəfli həyat yoluna həsr olunub. Belə ki, müəllif yüksək təhlil bacarığına malik bir tədqiqatçı kimi ərsəyə gətirdiyi bu kitabda öz qəhrəmanı barədə ədəbiyyatşünaslara zəngin faktlar əsasında ətraflı məlumat təqdim edə bilib. Məlumat üçün deyək ki, Azərbaycan ədəbiyyatşünaslıq elminin mühacirət qolunun formalaşdırılmasında, mühacir ədiblərin irsinin araşdırılmasında qələm çalan Abid Tahirlinin bu istiqamətdə yazdığı monoqrafiyaları, elmi məqalələri, bədii, publisistik əsərləri müxtəlif rakurslardan kitabda təhlil edilib. Monoqrafiya ədəbiyyatşünaslar, bu sahənin mühacirət qolunu araşdıran tədqiqatçılar, həmçinin tələbələr, magistrant və doktorantlar, eləcə də mühacirət ədəbiyyatı və mətbuatı ilə maraqlanan oxucular üçün nəzərdə tutulub.
Ön söz, giriş, 5 fəsil və nəticədən ibarət “Abid Tahirli: həyatı, mühiti və yaradıcılığı” adlı nəşr Lənkəran Dövlət Universitetinin Elmi Şurasının qərarı əsasında çapa verilib, onun elmi redaktoru filologiya elmləri doktoru, professor Kamran Kazımov, rəyçiləri filologiya elmləri doktoru, professor Nizami Məmmədov (Tağısoy), filologiya elmləri doktoru, professor Asif Rüstəmli, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Qədim Rufullayev, redaktoru isə yazıçı-publisist Akif Cabbarlıdır.

Zəfər Orucoğlu,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü

Harayçı üzərindən

yumruq atan revanşistlərə:

Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərindən bir müddət əvvəl Zəngilana, Laçına, Ağdama, Şuşaya səfər etmişəm. Gördüklərim yalnız erməni faşistlərinin çəkdirdiyi göz dağı olub. Hər yan viran qoyulub. Daş üstə daş, bir dənə olsun, üstü örtülü dam qalmayıb. Torpaqlarımız işğaldan azad olunandan sonra Kəlbəcərə gedib ata ocağını viran görən kəlbəcərlilərin hönkürtüsünə şahidlik etmişəm. 44 günlük müharibədən sonra məğlub olub, Kəlbəcəri rahat tərk eləmək üçün 10 gün möhlət istəyən ermənilərin həmin 10 gün ərzində hər yanı minalayıb evlərə, meşələrə necə od vurduqlarını gördüm.
Azərbaycan torpaqlarında törətdiklərini təbii qəbul edirəm, çünki daşnak ermənilərin xislətində qan tökmək, yandırıb yaxmaq, bayquş kimi xarabalıqlarda yuvalanmaqdır.
Qəribə orasıdır ki, mənim ata yurdum, indi Ermənistan adlanan Qərbi Azərbaycanda da haylar eyni vəhşilikləri törədiblər. Yəni Azərbaycan türklərini ordan silah gücünə qovduqdan sonra, mal-mülkümüzə sahiblənsələr də, evlərimizi darmadağın ediblər. Kəndləri nə günə qoyublarsa xarabalıqları da bilinmir.
Kurud kəndi 1988-də
Bu rasistlər hələ sovetlər dönəmində Zəngəzur mahalı, Qafan rayonunun mən doğulduğum Kurud kəndində bizim- Əfəndi uşağına məxsus məscidimizi, babam Əbdürrəhimin 1880 -ci ildən 1930-cu ilə qədər fəaliyyət göstərmiş mədrəsəsini dağıtmışdılar. Ətrafımızdakı Səncəraulu, Çiriş, Dərməzür, Gərd kəndlərinin əhalisini köçürüb kəndlərini xaraba qoymuşdular. 1983-cü ildə gözlərimizin önündə Baharlı kəndini və kənd qəbiristanlığını dağıdıb izini itirdilər.
1960-cı ildə Oğuz türklərinin yaşadığı Kirs kəndində Yunusov Yunus Hacı oğlu ev tikərkən bünövrə üçün qazdığı yerdən bir qoç, bir qoyun heykəli çıxmışdı. Qoçun boyun hissəsindən başlayan yazıda Cəlal paşanın adı yazılmış və əl-ələ tutan beş uşaq şəkli həkk olunmuşdu. Ermənilər xəbər tutan kimi Qafan Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri Ovanesyan Qarnik milislərin təzyiqilə abidəni götürüb Qafana apardı. Kirs və Kurud kəndlərindəki Alban kilsələri məbədlikdən çıxarılıb kölxoz anbarı kimi istifadə olunurdu.
1988-ci il deportasiyasından sonra kəndlərimizdə daş üstündə daş qalmayıb. Acıbac kəndindəki Alban kilsəsinin divarlarına haylara məxsus əcaib şəkillər döyüblər. Azərbaycanlılara məxsus maddi-mənəvi dəyərləri özününküləşdirə bilməyəndə məhv etmək yolunu tutublar.
XX əsrdə indi Ermənistan adlanan ərazilərimizdə 15 mindən çox Türk-Azərbaycan mənşəli toponim saxtalaşdırılıb. İrəvan şəhərindən tutmuş bütün şəhərlərimizin adı dəyişdirilib.

Kirs kəndinin xarabalıqları
Bu qədər həngamədən sonra utanmadan Gəncəsər və Xudavəngi də erməni irsi kimi təqdim edirlər. Yenə deyəsən Azərbaycanın Ermənistana göndərdiyi dizel, Aİ-92 və Aİ-95 markalı yanacaqlar hayları qızışdırıb. Terror yuvası olan Ermənistan Parlamentində revanşistlər baş qaldırır. Azərbacan ərazisində qan tökənlərin xatirəsini anmaqla köhnə xəstəliklərinin sağalmadığını büruzə verir, gənclərin zəhərlənmiş şüurunu bir az da zəhərləyirlər. Daha düşünmürlər ki, Vətən müharibəsində 13 min əsgərin fərarilik etməsi erməni uşaqlarına Azərbaycn düşmənçiliyi, Türk xofu aşılamağın nəticəsi idi.
Mənə elə gəlir ki, Azərbaycan dövlətinin sülh siyasəti yeritməsi qonşularımızı çaşdırıb. Şuşada yallı gedən Paşinyan indi də dədə-baba yurdumuz olan Xustub dağının bulaqlarından su içməklə, Göyçə gölündə çimməklə bizə göz dağı verir.
Dəmir yumruğu unudanlara xatırladıram ki, sülhə belə hazırlaşmırlar. Daha 100 illərlə xalqımıza qarşı törətdiklərinizi unutmaq fikrində deyilik.
7 dekabr 1988-ci ildə 11923 saylı hərbi hissənin heyətindən ibarət xilasedici dəstə hərbi hissənin komandiri Vaqif Əhmədovun rəhbərliyi ilə Ermənistanın zəlzələ baş vermiş Spitak şəhərinə çatan azərbaycanlı briqada yüzlərlə yaralı ermənini dağıntılar altından xilas etdi. Dekabrın 11-də isə Azərbaycandan Spitaka yardıma gedən 78 nəfər könüllüdən ibarət ikinci qrupu aparan “İL-76” təyyarəsi Ermənistan ərazisində vuruldu. Fransız xilasedicilər axtarış zamanı hər iki başı bağlanaraq qaynaqlanmış borulara diri-diri yığılmış Azərbaycan uşaqlarını tapıblar. Budur dünya sivilizasiyasına idiaçıların xisləti.
Demək istəyirəm ki, bədnam qonşular havadarlarına güvənərək həmişə yaxşılığımıza yamanlıqla cavab veriblər. Xalqımız yenə də böyüklük edərək bütün pislikləri unub. Yenə də barışıq əlini uzadıb. Amma daha belə getməz. Sənəd imzalamaqla sülh yaranmır. Sülh həm də insanların düşüncəsində yaranmalıdır. Bunun üçün nifrəti artıran fikirlərdən uzaqlaşmaq, keçmişin ağrılı səhifələrindən nəticə çıxarmaq lazımdır.

İndi kəndimizin yeri bilinmir, dağıdılıb, yerini kol-kos basıb, bu dağıdılmamış halıdır
Ermənistanın xəstə təfəkkürlü ideoloqlarının yürütdüyü avantürist siyasət ucbatından 38 ildir doğulduğumuz torpağa ayaq basa bilmirik. Bunun hamısının günahkarı erməni analarının da, azərbaycanlıların da göz yaşını axıdan “böyük ermənistan” xəyalpərəstləri, onları öz Qafqaz siyasətinə alət edən böyük dövlətlərdir.
Qonşular, alət olmayın, harayçı üzərindən bizə kəllə atmayın! Kəlləniz Dəmir yumruğa dəyib əzilər!

Tamxil Ziyəddinoğlu,
Qərbi Azərbaycanın Kurud kəndlisi