Səməd VƏKİLOV yazır

ƏFSANƏVİ NEFTÇİ-

CÜMŞÜD İBRAHİMOV

Çağdaş Azərbaycan dövlətinin dayanıqlı inkişafını təmin olunmasında neft sənayesinin rolu müstəsnadır. Dünya neft sənayesində xüsusi çəkiyə malik olan Azərbaycan neftinin kəşf edilməsi Bakıya olan marağı yüksələn xətlə artırmağa başladı. Neftimiz bir müddət daha çox xarici yatırımçılar – Nobel qardaşları, Rotşidlər tərəfindən istismar olunsa da, sonradan milliləşdi. Bu isə artıq Azərbaycanın milli burjuaziya nəslinin formalaşmasına təkan oldu. Neft milyonçuları – milli burjuaziyamızın görkəmli nümayəndələri Hacı Zeynalabdin Tağıyev, İsa bəy Hacınski, Murtuza Muxtarov, Şəmsi Əsədullayev, Seyid Mirbabayevin xalqımız qarşısında mühüm xidmətləri olmuşdur.
Əlbəttə, zəngin tarixi olan neft sənayesinin inkişafında milli kadrlarımızın danılmaz xidmətləri vardır. Professor Ələkbər Süleymanov, Bəhman Hacıyev, Mirkazım Məmmədov, Ənvər Məmmədov, İsrafil Hüseynov, Qaraş Əmirov, Ağa Əliyev, Yusif Kərimov, Qurban Abbasov, Xanoğlan Bayramov, Natiq Əliyev, Xoşbəxt Yusifzadə və. b.-nın adını çəkə bilərik.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1969-cu ildə ali hakimiyyətə gəlməsi ilə Azərbaycanın neft və qaz sənayesi yeni keyfiyyət mərhələsinə qədəm qoymuşdur. O dönəmdə həm infrastrukturun yenidən təşkil olunması, həm də geoloji-kəşfiyyat, qazma və istismar işlərinin aparılması Azərbaycan neftçilərinə etibar edilmişdir. Belə etibarlı kadrlardan biri də Cümşüd İbrahimov idi.
Cümşüd İbrahimovun oğlu İbrahim İbrahimov Ümummilli lider Heydər Əliyevlə görüşdə

Dövlət xadimi Heydər Əliyevin müstəqlliyimizin ilk illərində ikinci dəfə ali hakimiyyətə qayıdışından sonra, o cümlədən həmin vaxtlar Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin birinci vitse-prezidenti İlham Əliyevin müstəsna xid-mətləri sayəsində, 20 sentyabr 1994-cü ildə Dövlət Neft Şirkəti ilə beynəlxalq şirkətlər arasında “Əsrin müqaviləsi” – Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişi imzalanması ölkə¬mizin çağdaş inkişafının dayanıqlılığının güclü təməli oldu.
Bəli, neft sənayesinin yüksək inkişaf mərhələsinə gəlməsində neft sahə¬sində çalışan milli kadrlarımızın xüsusi xidmətləri olmuşdur. – Yuxarıda da vurğuladığımız kimi, belə parlaq şəxsiyyətlərdən biri də, haqqında söhbət açdığımız əfsanəvi neftçi Cümşüd İbrahimovdur. O, Qarabağın qədim yaşayış məskəni olan Bərdə də dünyaya gəlmişdir.
Bərdə daha çox orta yüzillər islam filosofları və alimləri ilə ünlü olub. Bu yurdun yetişdirməsi olan orta yüzillər filosofları Məhəmməd Xalid oğlu Bərdəi, Əbubəkr Məkki Əhməd oğlu Bərdəi, Əbülhəsən Əhməd Ömər oğlu Bərdəi, Əbusəid Əhməd Hüseyn oğlu Bərdəi, Səid Qasım oğlu Bərdəi və Əbubəkr Məhəmməd Abdulla oğlu Bərdəi islam dinin müxtəlif axınlarını təmsil edən görkəmli filosoflardır.
Göründüyü kimi, zəngin elm ənənələri olan Bərdə torpağı, təkcə alimlər filosoflar deyil həm də Cümşüd İbrahimov kimi irimiqyaslı bir neft mühəndisi yetişdirmişdir.
Cümşüd İbrahimovun mənsub olduğu nəsl, Bərdənin Qılınclı kəndindən olan köklü Qarabağ ailələrindəndir.

CÜMŞÜD QULU OĞLU İBRAHİMOV
Onun mənsub olduğu İbrahimovlar nəsli Qarabağ əyalətinin 1832-ci ilə aid kameral təsvirindən (Nazir Əhmədli tərəfindən nəşr edilmişdir) Qılınclı oba-sında yaşayan İbrahimovlar ailəsinin 6-cı ulu babasını müəyyənləşdirmək müm¬kün oldu. Qaynağa əsasən bu oba general-mayor Mehdiqulu Xan (ünlü şair Xur¬şid¬banu Natavanın atası) tərəfindən general-leytenant, knyaz Madatova bağış¬lan¬mış, sonradan idarəçilikdə qeyri-müəyyənlik yarandığı üçün hökumət kon¬torunun idarəsi altına verilmişdir. Qarabağ əyalətinin kameral təsvirindən əldə edilən bil¬giyə əsasən İbrahimovlar ailəsinin bizə bəlli olan ulu babası 1797-ci il do¬ğum-lu Yüzbaşı İbrahim Həşim oğludur. Onun oğlanları Həşim, Hseyn, Həsən, Hüseynəli və Cümşüddür. Sonradan ailədə ulu babaların adları nəvə-nəticələrə qoyularaq yaşadılmışdır.

Cümşüd İbrahimov 25 may 1929-cu ildə Bərdə rayоnunun Qılınclı kəndində anadan оlmuşdur. 1953-cü ildə Azərbaycan Sənayе İnstitutunu (indiki ADNSU-yu) bitirdikdən sоnra rеspublikanın müxtəlif müəssisələrində mühəndis və rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.
1953-cü ildə o, “Gürgannеft” trеstinin qazma kоntоruna göndərilmiş, ünlü nеftçi Qurban Abbasovla yanaşı çalışmışdır. C.İbrahimоv qazma kоntоrunun sahə rəisi, baş mühəndis, “Azərgеоkəşfiyyat” trеstinin qazma kоntоrunun dirеktоru vəzifələrində işləmişdir. 1963-cü ildə C.İbrahimоv Pirqulu оvalığında “Kirоvdağ”, “Mişоvdağ”, “Kürsəngi”, “Qarabağlı” və digər nеftli sahələrdə intеnsiv qazma işləri apararaq yеnidən yaradılmış “Şirvanqazmanеft” trеstinin baş mühəndisi, 1968-ci ildə “Azərnеftkəşfiyyat” trеstinin dirеktоru, 1970-1982-ci illərdə “Azərnеft” Birliyi baş dirеktоrunun müavini, 1982-ci ildən isə “Xəzər-dəniznеft” İstеhsalat Birliyi baş dirеktоrunun müavini vəzifəsini daşımışdır.
C.İbrahimоv оna tapşırılan işləri layiqincə yеrinə yеtirmiş, göstərilən еtimadı dоğrultmuş, işçilərə və özünə tələbkarlıqla yanaşmışdır. C.İbrahimоv qu¬ruda və dənizdə nеft-qazın kəşfinə, işlənməsinə böyük zəhmət sərf еtmişdir. Оnun bilavasitə rəhbərliyi ilə quruda “Kürsəngi”, “Qarabağlı”, dənizdə isə “Azəri”, “Çıraq” və “Kəpəz” kimi yataqlar kəşf еdilmişdir. C.İbrahimоv xidmətlərinə görə iki dəfə (keçmiş SSRİ-nin) “Şərəf nişanı” оrdеni ilə təltif оlunmuşdur. О, “Əməkdar mühəndis” fəxri adına layiq görülmüşdür.
Əfsanəvi neftçi Cümşüd İbrahimov 30 iyul 1988-ci ildə Bakı şəhərində dünyasını dəyişmişdir.
Uzaq səfərlər kapitanı, Magellan, Marian cökəkliyi, Bermud üçbucağı daxil olmaqla Yer kürəsini üç dəfə dövrə vuran, 24 yaşında Cümşüd İbrahimov adına geoloji-kəşfiyyat gəmisinə kapitanlıq etmiş, Xəzər Dəniz Donamasının fəxri işçisi, Dövlət Dəniz Liman Agentliyinin Gəmi Hərəkətinin İdarəedilməsi Mərkəzinin direktoru Məzahir Niftiyev həmin günləri belə xatırlayır:

“Mən hələ gənc yaşlarımdan Cümşüd İbrahimov kimi əfsanəvi bir neftçinin adını daşıyan geoloji-kəşfiyyat gəmisinin kapitanı olmaqla qürur duymuşam. Yaxşı xatırlayıram o məhşur gəmini. Gəmi dinamik pozisiy ilə dərin sularda lövbərsiz dayanırdı. Gəminin üzərində buruq var idi. O indiki Şahdəniz, Azəri-Günəşli-Çıraq yatağında ilk geoloji kəşfiyyat aparan gəmi idi. Gəmidə işləyən geoloqlar deyirdi, bu yataqlarıda böyük neft-qaz ehtiyatının olmasını Cümşüd İbrahimov kəşf edib. O zaman mənim 24 yaşım vardı. Gəminin Finlandiya körfəzindən Xəzər dənizinə gətirilməsində iştirak etmişəm. Gəmini dənizlər arasındakı çaylar, kanallar ilə Bakıya üzüb gətirəndə, sahil boyunca bu nəhəng gəminin gözəlliyinə tamaşa edənləri görmək xoş idi. Gəmi o zamanın ən yeni naviqasiya avadanlıqları ilə təhciz edilmişdi. Gəmi Xəzər dənizində işə başlayanda o vaxt SSRİ Qaz Sənayesi nazirinin müavini olan N.M.Nemçinov Bakıya gəlmişdi. Həmin vaxt gəminin adı “Bakerit” idi. Nemçinovla mən – gəmini gətirəndə Vıborq şəhərində tanış olmuşduq. Onun mənə dediyi sözləri yaxşı xatırlayıram: “Çümşüd müəllim xoşbəxtdir ki, öz kəşf etdiyi yataqlarda öz adını daşayan gəmi geoloji-kəşfiyyat işi aparacaq.”
Mənim üçün bu gəmi hələ də öz önəmini daşıyır. Çünki ilk dəfə mən ən cavan kapitan kimi bu gəmidə kapitanlığa başlamışam. Və gəmi həmişə mənim yuxularıma girir. Dünyanın bir çox şirkətində çalışmışam amma Çümşüd İbrahimov gəmisi mənim üçün hamsından daha əziz olub.Allah o parlaq şəxsiyyətə rəhmət eləsin.”

BÖYÜK İRSİN DAVAMÇILARI
Xoşbəxt o adamdır ki, özünə uğurlu varis qoyub gedir. Bu ənənə İbra¬hi¬movlar ailəsində də davam etmişdir. Belə ki əfsanəvi neftçi Cümşüd İbra¬himovun ailəsində onu işini davam etdirən oğlanları İbrahim İbrahimov və Elçin İbrahimov kimi ləyaqətli varisləri yetişdi. İbrahim İbrahimov sonradan başqa sahəyə keçsə də Elçin İbrahimov neft sənayesində Azərbaycan iqtisadiyyatına xidmət göstərdi. Gəlin böyük irsin davamçılarından olan Elçin İbrahimovu da tanıyaq.
ELÇİN CÜMŞÜD OĞLU İBRAHİMOV – 25 oktyabr 1960-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Elçin İbrahimov 1981-1986-cı illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki AzTU-nun) “Avtomobillər və avtomobil təsər¬rü-fatı” fakültəsində təhsil almışdır. Sonra gənc mütəxəssis kimi təyinatla Xəzər¬də-nizneftqaz İstehsalat Birliyinin 1 saylı Texnoloji nəqliyyat idarəsində böyük dis-petçer, qaraj rəisi, baş mühəndis vəzifələrində çalışmışdır. İşdə gös¬tərdiyi xid-mətlərə görə 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şir¬kətinin Avto-nəqliyyat və Xüsusi Texnika Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsi ona həvalə edilmişdir. ARDNŞ-də struktur dəyişiklikləri edildikdən sonra adıçəkilən Baş İdarə Av-tomobil, dəniz nəqliyyatı və xüsusi texnika şöbəsinə çevrilmiş və E.İbrahimov 1994-cü ildən həmin şöbəyə rəhbərlik etmişdir. E.İbrahimov ARDNŞ-in balan-sında olan 7 mindən çox müxtəlif təyinatlı avtonəqliyyata, dəniz nəqliyyatı və xüsusi texnika vasitələrinin struktur bölməsində nəqliyyat xidmə¬tinin təşkilinə, təmir işlərinin aparılmasına və yol hərəkəti təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə rəhbərlik edib. Onun rəhbərliyi nəticəsində son illərdə nəqliyyat və sənayenin digər sahələrində texnikanın istismarında səmərəlilik artırılmış, yanacaq – sürtkü materiallarından istifadə edilməsinə nəzarət gücləndirilmiş və bunun nəticəsində ARDNŞ üzrə yanacağın sərfi azaldılmışdır. E.İbrahimov ARDNŞ-də yol hərəkəti təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üzrə komissiyanın sədri kimi vacib sahəyə də rəhbərlik etmişdir. Onun tələbkarlığı nəticəsində son illərdə ARDNŞ üzrə yol nəq¬liyyat hadisələrinin sayı xeyli azalmışdır. E.İbrahimov Azərbaycan Respub-likası Prezidentinin 3049 saylı 18.09.2008-ci il tarixli Sərəncamı ilə “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilmişdir.
(Məqalənin hazırlanmasında Mədəniyyət Nazirliyinin çap etdirdiyi “Bərdə və bərdəlilər” bibliоqrafik məlumat kitabından, Məmməd və Canalı Mirzəyevlərin “Qara qızıl ağ səadət rəngində” adlı kitabdan istifadə edilmişdir).

Azərbaycan qlobal enerji

bazarında mövqeyini gücləndirir

İyunun 1-də Prezident İlham Əliyev Bakı Enerji Həftəsinin rəsmi açılış mərasimində çıxış edib.
Dövlət başçısı bildirib ki, Xəzər Neft və Qaz Sərgisi müasir Azərbaycanın enerji inkişafının təməlini qoyub və illər ərzində genişlənərək qlobal enerji gündəliyinin mühüm platformalarından birinə çevrilən Bakı Enerji Həftəsi formatını alıb. Prezident qeyd edib ki, 1996-cı ildə imzalanan Şahdəniz müqaviləsi Azərbaycanın müasir qaz tarixində yeni mərhələ açıb.
Prezident İlham Əliyev tədbirin qlobal enerji səhnəsində aparıcı mövqeyə malik olduğunu vurğulayaraq, tədbirlə bağlı məktub ünvanlayan ABŞ Prezidenti Donald Trampa, həmçinin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğana və Böyük Britaniyanın Baş naziri Kir Starmerə təşəkkürünü bildirib.
Dövlət başçısı çıxışında qeyd edib ki, dünya neft və qaz olmadan yaşaya bilməz və enerji təhlükəsizliyi ilə bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı paralel şəkildə həyata keçirilməlidir. O vurğulayıb ki, Azərbaycan öz təbii sərvətlərindən düzgün istifadə etməklə iqtisadi və sosial inkişafını təmin edib.
Prezident xatırladıb ki, 1994-cü ildə Azərbaycan ağır iqtisadi və siyasi vəziyyətlə üz-üzə idi. Həmin dövrdə ölkədə yoxsulluq səviyyəsi yüksək, enerji asılılığı böyük idi və ərazilərin bir hissəsi işğal altında qalırdı. Lakin həyata keçirilən enerji strategiyası nəticəsində ölkə mühüm inkişaf yolu keçib.
Dövlət başçısının sözlərinə görə, hazırda Azərbaycanda yoxsulluq 5 faizə enib, işsizlik minimum səviyyədədir, xarici borc aşağı həddədir və strateji valyuta ehtiyatları xarici borcu 18 dəfədən çox üstələyir.
Prezident İlham Əliyev bildirib ki, enerji gəlirləri ölkənin sosial-iqtisadi inkişafına, infrastrukturun yenilənməsinə və güclü ordunun qurulmasına imkan verib. O qeyd edib ki, Bakı-Tbilisi-Ceyhan, TANAP, TAP və Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələr Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfənin əsas göstəriciləridir.
Dövlət başçısı vurğulayıb ki, hazırda Azərbaycan qazı 16 ölkəyə ixrac olunur və onlardan 10-u Avropa İttifaqının üzvüdür. Yeni yataqların işlənməsi hesabına qaz ixracının daha da artırılması nəzərdə tutulur.
Prezident bərpaolunan enerji sahəsində həyata keçirilən layihələrə də toxunaraq bildirib ki, gələn ilin sonunadək günəş və külək enerjisi üzrə gücün 2 giqavata, 2032-ci ilin sonunadək isə 8 giqavata çatdırılması planlaşdırılır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda hidroenerji layihələrinin uğurla icra olunduğu qeyd edilib.
Çıxışında enerji və nəqliyyat bağlantılarının genişləndirilməsinə də diqqət çəkən Prezident İlham Əliyev Qara dəniz Enerji Kabeli layihəsinin, eləcə də digər regional enerji və nəqliyyat marşrutlarının Avropa ilə əməkdaşlığı daha da gücləndirəcəyini bildirib.
Sonda dövlət başçısı əminliyini ifadə edib ki, Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində aparılan müzakirələr və əldə olunacaq razılaşmalar enerji sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın genişlənməsinə mühüm töhfə verəcək.

Sevil Əliyeva
Abşeron rayonu, Güzdək qəsəbə tam orta məktəbin direktoru

Kənd təsərrüfatında yeni

inkişaf modeli tətbiq olunacaq

Prezident İlham Əliyev kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə bildirib ki, bu sahənin inkişafı dövlət siyasətinin əsas prioritet istiqamətlərindən biridir. Dövlət başçısı qeyd edib ki, 2004-cü ildən başlayaraq həyata keçirilən regional inkişaf proqramları nəticəsində bölgələrdə genişmiqyaslı infrastruktur layihələri icra olunub, kəndlərin sosial-iqtisadi vəziyyəti yaxşılaşıb və kənd təsərrüfatının inkişafı üçün mühüm zəmin formalaşıb.
Prezident vurğulayıb ki, hazırda ölkədə qazlaşdırma səviyyəsi 96 faizə çatıb, elektrik enerjisi ilə təminatda problem aradan qalxıb, yeni avtomobil yolları, su anbarları və kanallar istifadəyə verilib. Taxtakörpü, Şəmkirçay və digər iri su layihələri kənd təsərrüfatının inkişafında mühüm rol oynayıb. Üzümçülük, pambıqçılıq, fındıqçılıq və digər sahələr üzrə qəbul olunan dövlət proqramları isə istehsalın daha da artmasına səbəb olub.
İlham Əliyev bildirib ki, subsidiyalar, güzəştli kreditlər, gübrə və yanacaq dəstəyi fermerlər üçün mühüm stimuldur. Dövlət başçısının sözlərinə görə, vaxtilə tənəzzülə uğrayan pambıqçılıq sahəsində aparılan islahatlar nəticəsində istehsal 20 min tondan 360 min tona yüksəlib, baramaçılıq və ipəkçilik də yenidən inkişaf etdirilib.
Prezident son illərdə kənd təsərrüfatında müşahidə olunan durğunluğun narahatlıq doğurduğunu qeyd edərək, 2026–2030-cu illəri əhatə edən yeni Dövlət Proqramının hazırlanacağını bildirib. Onun sözlərinə görə, proqram həm dövlət, həm də özəl sektor investisiyalarını əhatə edəcək və kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artırılmasına xidmət edəcək.
Dövlət başçısı ərzaq təhlükəsizliyi məsələsinə də toxunaraq vurğulayıb ki, dünyada baş verən müharibələr, nəqliyyat zəncirlərinin pozulması və iqlim dəyişiklikləri bütün ölkələri daxili istehsalı artırmağa sövq edir. Prezident qeyd edib ki, Azərbaycan xüsusilə buğda, ət, süd və digər strateji məhsullar üzrə özünütəminetmə səviyyəsini artırmalıdır.
İlham Əliyev kəndlərdən şəhərlərə axının qarşısının alınmasının vacibliyini də qeyd edib. Prezident bildirib ki, əsas məqsəd şəhərlərdən kəndlərə qayıdış prosesinə nail olmaqdır. Bunun üçün bölgələrdə sosial infrastruktur, xidmət sektoru və məşğulluq imkanları daha da genişləndirilməlidir.
Çıxış zamanı aqroparkların yaradılması, müasir suvarma sistemlərinin tətbiqi, intensiv bağçılıq, istixana kompleksləri və soyuducu anbarların genişləndirilməsi istiqamətində görülən işlər də diqqətə çatdırılıb. Prezident qeyd edib ki, hazırda ölkədə 400 min ton tutumlu soyuducu anbar mövcuddur və əlavə 100 min tonluq infrastrukturun yaradılması nəzərdə tutulur.
Dövlət başçısı həmçinin bildirib ki, kənd təsərrüfatının inkişafı ilə bağlı nəzərdə tutulan tədbirlərin icrası üçün dövlət xətti ilə 2 milyard manatdan çox, özəl sektor tərəfindən isə 3 milyard manatdan artıq investisiya yatırılması planlaşdırılır.
Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı”nın təsdiq edilməsi haqqında Sərəncam imzalayıb.

Əmrah Abdullayev
Saray qəsəbə bələdiyəsinin sədr müavini

Neft ehtiyyatları azaldı

Ötən həftə ərzində ABŞ-də kommersiya neft ehtiyatları 4,306 milyon barel azalıb.
Butov.az xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-nin Energetika Nazirliyi məlumat yayıb:
Benzin ehtiyatları bu həftə 4,08 milyon barel azalıb, digər neft ehtiyatları məhsulları isə 190 min barel artıb. Analitiklər orta hesabla xam neft ehtiyatlarının 2,1 milyon barel, benzin və neft ehtiyatları məhsullarının isə təxminən 2,85 milyon barel azalacağını proqnozlaşdırmışdılar.
NYMEX-də ticarət edilən xam neftin saxlandığı Kuşinq terminalındakı ehtiyatlar, əvvəlki həftə 648 min barel azalmadan sonra 1,7 milyon barel azalıb.

Qlobal neft ehtiyatları sürətlə azalır

Şərqdə davam edən münaqişə səbəbindən qlobal neft ehtiyatları sürətlə azalır.
Yaxın Şərqdə davam edən münaqişə və Hörmüz boğazında gəmiçilik məhdudiyyətləri səbəbindən qlobal neft ehtiyatları sürətlə azalır.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə “Morgan Stanley” investisiya bankı məlumat yayıb.
Qlobal neft ehtiyatları 1 martdan 25 aprelə qədər gündə təxminən 4,8 milyon barel azalıb ki, bu da əvvəlki minimum səviyyələri xeyli üstələyir.
Digər investisiya bankı “Goldman Sachs” isə ehtiyatların 2018-ci ildən bəri ən aşağı səviyyəsinə yaxın olduğu barədə xəbərdarlıq edib.
Qeyd olunur ki, sürətlə azalan ehtiyatlar daha kəskin qiymət artımları və çatışmazlıq riskinin artdığını göstərir və bunun nəticələrini dünya hökumətləri effektiv şəkildə aradan qaldıra bilməyəcəklər. Qlobal ehtiyatların kəskin şəkildə tükənməsi münaqişə bitdikdən sonra belə, dünya bazarında son dərəcə qeyri-sabit vəziyyətin yaranmasına səbəb ola bilər.

Hər atəşə bir dollar

Neft qiymətləri cümə günü Yaxın Şərqdəki münaqişənin yeni eskalasiyası fonunda yenidən artıb.
Bu vəziyyət ABŞ–İran atəşkəsinin pozulması riskini artırıb və Hörmüz boğazının tezliklə açılacağına dair ümidləri zəiflədib.
Brent neftinin fyuçersləri Londonun ICE Futures birjasında 1,29 dollar (1,29%) artaraq bir barel üçün 101,35 dollara yüksəlib. Cümə axşamı Brent 1,21 dollar (1,2%) ucuzlaşaraq 100,06 dollar olmuşdu.
WTI markalı neftin iyun fyuçersləri isə Nyu-York NYMEX birjasında elektron ticarətdə 1,05 dollar (1,1%) artaraq 95,86 dollara çatıb. Əvvəlki sessiyada bu müqavilə 0,27 dollar (0,28%) ucuzlaşaraq 94,81 dollara düşmüşdü.
Dünən neft qiymətləri ABŞ və İranın münaqişənin həlli istiqamətində irəlilədiyinə dair siqnallar fonunda bir barel 5 dollar ucuzlaşmışdı.

Rəqəmsal pullar ənənəvi nağd pulu

əvəz edə bilər?

İnternet dövrünün yaranması ilə gündəlik həyatımızda istifadə etdiyimiz hər şey rəqəmsallaşıb və ya rəqəmsallaşmağa doğru yönəlib. Rəqəmsallaşan amillərdən biri də pul, valyutadır. Rəqəmsal pul, rəqəmsal valyuta- əsasən rəqəmsal kompüter sistemlərində, xüsusən də internet üzərindən idarə olunan, saxlanılan və ya dəyişdirilən hər hansı valyuta, pul və ya pula bənzər aktivdir.
Rəqəmsal valyuta növlərinə kriptovalyuta, virtual valyuta və mərkəzi bank rəqəmsal valyutası daxildir. Günümüzdə rəqəmsal valyutalardan (kriptovalyutalar, stabilkoinlər və mərkəzi bank rəqəmsal valyutaları - CBDC) istifadə həm qlobal miqyasda, həm də Azərbaycanda sürətlə artmaqdadır. Azərbaycan Mərkəzi Bankının 2025-ci il üzrə statistikasına görə, milli ödəniş sistemində əməliyyatların sayı və həcmi rekord həddə çatıb.
Qlobal statistikaya əsasən 2024-cü ilin sonuna olan məlumatlara görə, dünyada kriptovalyuta sahiblərinin sayı 560 milyonu keçib. Bu, əhalinin təxminən 7%-ni təşkil edir.
Bəs rəqəmsal pulun ənənəvi pulu əvəz edəcəyi gözlənilirmi?
Günümüzdə hələ də üstünlük ənənəvi valyutayadır. Rəqəmsal valyutaya keçid edilməsi üçün əlbəttə ilk olaraq əhalinin buna hazır olması və məlumatlı olması lazımdır. Bu da qısa zamanda hazır olacaq bir vəziyyət deyil. Həmçinin rəqəmsal valyutanın bir sıra təhlükəli və mənfi cəhətləri də var.
Rəqəmsal valyuta dedikdə ağla gələn əsas təhlükə kibertəhlükəsizlik riskləridir. Rəqəmsal pul kisələrinin oğurlanması, birjaların sındırılması və ya şəxsi açarların itirilməsi vəsaitlərin tamamilə itməsinə səbəb ola bilər. 2024 və 2025-ci illərə dair qlobal statistik nümunələr bu təhlükənin miqyasını aydın göstərir. FBI-ın 2025-ci il hesabatına görə, kriptovalyuta ilə bağlı fırıldaqçılıq itkiləri rekord həddə -11,36 milyard dollara çatıb. Bu, 2024-cü illə müqayisədə 22% artım deməkdir.
Beynəlxalq pul köçürmələri ənənəvi bank sistemlərində uzun vaxt tələb etdiyi halda, rəqəmsal valyutalarla bu proses dəqiqələr ərzində baş tutur. Buna baxmayaraq mənfi cəhətlərindən biri də kriptovalyutaların qiymətinin çox qısa müddətdə kəskin arta və ya azala bilməsidir. Bu, investorlar üçün böyük risk yaradır. Bir çox ölkədə hələ də rəqəmsal valyutalarla bağlı tam hüquqi baza yoxdur. Bu da istifadəçiləri dələduzluq hallarında müdafiəsiz qoyur. Məsələn, Azərbaycanda rəqəmsal aktivlərin alqı-satqısından əldə edilən gəlir fiziki şəxslərin gəlir vergisinə cəlb olunsa da, bu sahədə spesifik bir qanun ("Kriptoaktivlər haqqında qanun") hələ mövcud deyil. Bu qeyri-müəyyənlik həm böyük investorların bazara girməsinə mane olur, həm də sıravi vətəndaşları riskə atır.
Ümumiləşdirsək deyə bilərik ki, rəqəmsal pulun yaxın gələcəkdə ənənəvi nağd və bank pullarını tamamilə əvəz etməsi ehtimalı şox aşağıdır. Əsas səbəblər isə ilkin olaraq psixoloji amil və “nəsil fərqi” olması, texniki infrastruktur çatışmazlığdır.
Fatimə Aslanova,
Aləmzər İbrahimova

BDU Jurnalistika fakültəsinin tələbələri

“Brent” neft bahalaşmaqda davam edir

"ICE London" qitələrarası birjasında keçirilən ticarət əməliyyatlarının gedişində “Brent” neftinin ixracına dair 2026-cı ilin iyul müqaviləsinin dəyəri 0,95% artaraq 1 barelə görə 102,66 ABŞ dolları təşkil edib. Nyu-Yorkun "NYMEX" əmtəə birjasında 2026-cı ilin iyun ayında ixrac etməklə "WTI" markalı neftin 1 barelinin qiyməti isə 1,11% artaraq 97,44 ABŞ dollarına bərabər olub.

Neftinin qiyməti bahalaşır

"Azeri Light" markalı Azərbaycan neftinin 1 barelinin qiyməti 1,95 ABŞ dollar artıb.
Dünya bazarında "Azeri Light" markalı Azərbaycan neftinin 1 barelinin qiyməti 1,95 ABŞ dolları və ya 1,74 % artaraq 113,97 ABŞ dolları təşkil edib.
Azərbaycanın builki dövlət büdcəsində bir barel neftin orta qiyməti 65 ABŞ dollarından hesablanıb.
Xatırladaq ki, "Azeri Light" neftinin ən aşağı qiyməti 2020-ci il aprelin 21-də (15,81 ABŞ dolları), maksimal qiyməti isə 2008-ci ilin iyulunda (149,66 ABŞ dolları) qeydə alınıb.

Çin maşınlarına maraq azalıb

Ölkəmizdə 4 il ərzində hibrid və elektromobillərin rüsumdan azad olunması həm sahibkarlar, həm də vətəndaşlar üçün əlverişli şərait yaratdı. Bu dövrdə həm də Çindən çoxlu sayda avtomobil idxal edildi və bazarda təklif tələbi üstələdi. Sonradan güzəştlər başa çatdı, qanunvericilik dəyişdi və idxal əvvəlki qədər sərfəli olmadı. Hazırda bazarda Çin istehsalı avtomobillər kifayət qədərdir. Marağın azaldığını deməzdim – hər avtomobilin öz alıcısı var. Burada əsas rol qiymət və seqmentə aiddir.
Statistikaya görə, Çindən idxal olunan avtomobillərin sayında əvvəlki illərlə müqayisədə fərq var:
“Yaponiya istehsalı avtomobillər isə ölkədə populyarlığını qoruyur. Bu, əsasən rəsmi diler şəbəkəsi, servis və ehtiyat hissələrinin əlçatanlığı ilə bağlıdır. “Toyota”, “Mazda” və “Nissan” etibarlılığı ilə seçilir və ikinci əl bazarında dəyərini daha az itirir.
Çin avtomobillərində qiymət artımı əsasən yeni idxal olunan modellərdə müşahidə olunur, 2024–2025-ci illərdə gətirilənlər isə hazırda daha münasib qiymətə təklif edilir.
Çin markaları Azərbaycan bazarında dominant deyil. Bazar müxtəlif markalar arasında bölünüb və hər birinin öz payı var”.